Calamiteiten

Het onderwerp calamiteiten is met name bedoeld voor het bevoegd gezag. Zij moeten verplicht rekening houden met de toetsingskaders uit het CMP. Als zij te maken krijgen met een calamiteit waarbij rekening houden met het CMP onwenselijk of zelfs onmogelijk is, moeten zij weten welke procedure gevolgd moet worden om toch af te kunnen wijken van het CMP.

Daarnaast is het onderwerp calamiteiten informatief voor afvalverwerkers die willen weten bij welk type calamiteit en onder welke voorwaarden er afgeweken mag worden van de toetsingskaders in het CMP, waardoor alternatieve verwerking voor de betreffende stroom afvalstoffen op korte termijn toch mogelijk wordt.

Een calamiteitenprocedure is van belang, omdat het de mogelijkheid biedt om op een verantwoorde en flexibele wijze om te gaan met onvoorziene situaties en zo de risico's voor milieu en volksgezondheid te minimaliseren. En het doel is altijd om terug te keren naar het normale afvalstoffenbeheer zoals beschreven in het CMP zodra de calamiteit of de gevolgen ervan zijn opgelost. Een calamiteit is per definitie een tijdelijk vorm van afwijken van het CMP, dit in tegenstelling tot de beschreven situatie bij het onderwerp Afwijken.

In deze paragraaf wordt toegelicht bij wat voor type gebeurtenissen er wel of niet sprake is van een calamiteit waarbij mag worden afgeweken van het CMP. Er wordt uitsluitend gesproken over calamiteiten bij bedrijven:

• die bij het opstellen van het CMP niet waren voorzien en zich plots en onverwacht voordoen; en
• waarvoor een oplossing, die wel in lijn is met het CMP, zo lang op zich zal laten wachten dat dit leidt tot onaanvaardbare risico’s voor volksgezondheid en milieu.

Het gaat dus niet om (bijvoorbeeld):

• een wijziging van economische omstandigheden waardoor een afzetroute duurder wordt dan aanvankelijk voorzien;
• een calamiteit bij een specifieke gecontracteerde verwerker terwijl er nog voldoende andere verwerkers met beschikbare capaciteit met een geldige vergunning beschikbaar zijn; of
• een calamiteit met afvalstoffen waarvoor langere opslag geen probleem is en het wachten op oplossing van de calamiteit een mogelijke optie is. Het gaat hier dan bijvoorbeeld om inerte afvalstoffen die eenvoudig voor langere tijd kunnen worden opgeslagen zonder dat dit latere verwerking benadeeld. Stromen waarvoor opslag minder wenselijk is – milieuhygiënisch dan wel om andere redenen – zijn bijvoorbeeld gft-afval, dierlijk afval, specifiek ziekenhuisafval, swill, etc.

Het gaat dus wel om (bijvoorbeeld):

• Het wegvallen (door bijvoorbeeld brand of een technische storing) van een verwerker van afval in een markt waar maar een beperkt aantal verwerkers actief is en waarvoor alternatieve verwerking op korte termijn gewenst is.
• Het door een externe gebeurtenis (zoals in het verleden de coronacrisis of een uitbraak van vogelgriep) plots vrijkomen van grote hoeveelheden afval waarin de normale verwerkingscapaciteit niet voorziet.

Het gaat alleen om calamiteiten die optreden bij het verwerken van Nederlands afval. Hieronder valt ook buitenlands afval dat op het moment dat de calamiteit optreedt al fysiek in Nederland aanwezig is of al daadwerkelijk op transport is naar Nederland. Indien verwerking volgens de minimumstandaard in Nederland tijdelijk niet (meer) mogelijk is, kunnen beperkingen aan de import van afval worden opgelegd zoals beschreven in Beperken import van brandbaar afval naar AVI's. Hoewel import van afval op basis van lopende toestemmingen mogelijk blijft, zullen er geen nieuwe toestemmingen voor import verleend worden. Dit geldt zolang de calamiteit zich voordoet en voor zover de omvang van de calamiteit dit noodzakelijk maakt.

Deze paragraaf bevat het toetsingskader. Het zet uiteen welke procedure gevolgd moet worden als bevoegd gezag door een calamiteit van plan is af te wijken van het CMP om zo aan de wettelijke verstrekkingsverplichting (artikel 10.14 lid 4 Wm) te voldoen. Echter geldt hier, vergeleken met de afwijkingsprocedure bij het onderwerp Afwijken, een verkorte procedure. Deze procedure wordt hieronder toegelicht.

Procedure voor bevoegd gezag

Als bestuursorganen te maken krijgen met een calamiteit waarbij moet worden afgeweken van het CMP dienen zij hiervan een melding te doen aan de Directeur Duurzame Leefomgeving en Circulaire Economie (DLCE) van IenW. Op deze manier wordt voldaan aan de wettelijke verstrekkingsverplichting (artikel 10.14 lid 4 Wm). Er moet worden vermeld wat de afwijking inhoudt en van welk onderdeel van het CMP wordt afgeweken. Gebruik hiervoor het formulier 'Melden van een calamiteit op het gebied van afvalverwerking door het bevoegd gezag' op Meldingen.

Bevoegd gezag hoeft niet te wachten op reactie van IenW. De mededeling is bedoeld ter informatie. Als er inderdaad sprake is van de genoemde calamiteit kan bevoegd gezag direct over gaan tot afwijken.

Vanzelfsprekend moet de afwijking zich beperken tot het oplossen van de problemen die worden veroorzaakt door de calamiteit en tot het afval waarvoor een oplossing direct noodzakelijk is. De afwijking moet niet langer worden toegestaan dan strikt nodig is.

Belangrijk om te benadrukken is dat in geval van een calamiteit de reguliere VTH taken onverminderd van kracht blijven. Bestuursorganen blijven in gesprek met de betreffende bedrijven en geven actief aan waar zij zich aan dienen te houden gedurende de calamiteit.

Van het bevoegd gezag wordt verwacht dat zij - natuurlijk voor zover de wet- en regelgeving de ruimte biedt – eventuele administratieve obstakels wegneemt. Denk aan:

• het verlenen van ontheffingen van het stortverbod;
• meewerken aan tijdelijk opslag van afvalstoffen (met uitzondering van het bufferen van buitenlands brandbaar afval) op bijvoorbeeld stortplaatsen;
• het met voorrang behandelen van een verzoek om afval te mogen exporteren.

Dit met de kanttekening dat de afwijking zich beperkt tot het oplossen van de calamiteit en tot het afval waarvoor een oplossing direct noodzakelijk is. Een calamiteit kan mogelijk leiden tot het instellen van een importplafond. Voor meer informatie hierover zie het onderwerp Beperken import van brandbaar afval naar AVI's.

Zodra de calamiteit tot een einde is gekomen, is afwijken van het CMP door middel van deze procedure niet langer toegestaan. Bevoegd gezag benadert dan actief de bedrijven die als gevolg van de calamiteit toestemming hadden om af te wijken en geeft aan dat de normale gang van zaken weer in gaat.

Procedure voor IenW

Het Ministerie van IenW kan op basis van signalen uit de praktijk of een melding van bevoegd gezag besluiten dat er sprake is van een calamiteit waarbij mag worden afgeweken van het CMP, zoals beschreven onder paragraaf 3. In dit geval maakt het Ministerie van IenW dit landelijk bekend door een nieuwsbericht te plaatsen op de CMP website. Daarnaast wordt er een brief gestuurd naar relevante stakeholders, zoals omgevingsdiensten, IPO, VNG en de ILT.

In de bekendmaking van de calamiteit wordt door IenW ook aangegeven op welke passende wijze bevoegd gezag kan afwijken van het CMP en tot wanneer dit is toegestaan.

Een calamiteit is een plotseling onverwacht incident en daarom per definitie tijdelijk. Mocht een gebeurtenis toch langer aanhouden, en dus in een reguliere situatie veranderen, dan wordt het CMP hierop aangepast en is afwijken van het CMP in dit specifieke geval daarna niet meer nodig.

Net zoals het Ministerie van IenW bekend zal maken wanneer er sprake is van een calamiteit waarbij mag worden afgeweken van het CMP, maakt het Ministerie van IenW ook bekend wanneer de calamiteit voorbij is en afwijken van het CMP door middel van de calamiteitenprocedure niet langer is toegestaan. Dit wordt ook op de CMP website geplaatst en gedeeld met relevante stakeholders.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

We volgen de ervaringen van bevoegd gezag met de calamiteitenregeling. Daarnaast leren we van de calamiteiten uit het verleden en de oplossingen die hiervoor noodzakelijk waren. Bijvoorbeeld over de robuustheid van het huidige systeem in noodsituaties. Op basis hiervan evalueren we de calamiteitenregeling op gebruiksvriendelijkheid en doeltreffendheid. Als dit leidt tot aanpassingen dan worden deze meegenomen in een wijziging van het CMP.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in het hoofdstuk Wat is het CMP.

Hier vindt u het standaardformulier voor bevoegd gezag om informatie over de afwijking te verstrekken: Meldingen.