Proefnemingen

Het onderwerp proefnemingen is van belang voor zowel initiatiefnemers van een proefneming als voor bevoegde gezagen die moeten besluiten over het al dan niet toestaan van een proefneming die gevolgen kan hebben voor milieu en volksgezondheid.

Een proefneming moet in beginsel bijdragen aan een circulaire economie. Een initiatief draagt bij aan een circulaire economie wanneer het leidt tot minder gebruik van primaire grondstoffen. Ook de mate waarin materiaal meerdere keren in de keten gehouden kan worden en het bijdraagt aan schone ‘grondstoffen van de toekomst’ is relevant. De uitgangspunten in het onderwerp Circulair materiaalgebruik geeft meer informatie over wanneer een initiatief circulair is.

Het is van belang om de bescherming van milieu en volksgezondheid in ogenschouw te houden. Circulaire economie en de bescherming van milieu en volksgezondheid gaan hand in hand. Dit kan betekenen dat in specifieke gevallen de voorkeur wordt gegeven aan het juist niet terug in de keten brengen van een materiaal. Zie hiervoor verder ook paragraaf Recycling in een circulaire economie van het onderwerp 'Vormen van recycling beoordelen’.

Het CMP biedt op twee manieren ondersteuning voor innovatie. Ten eerste is er de Handreiking proefnemingen voor circulaire economie. Ten tweede speelt het instrument minimumstandaard een belangrijke rol bij vergunningen voor afvalverwerking.

In verschillende wetgeving wordt ruimte geboden voor innovatie. Het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft een Handreiking proefnemingen voor een circulaire economie opgesteld waarin wordt gekeken naar de mogelijkheden, procesbeschrijvingen en tips voor proefnemingen die de wetgeving hiervoor biedt.

De handreiking is bedoeld als hulpmiddel voor zowel initiatiefnemers van een proefneming als voor bevoegde gezagen die moeten besluiten over het al dan niet toestaan van een proefneming dat gevolgen kan hebben voor mens en milieu. De handreiking is zo opgesteld dat iemand die voor het eerst met milieuregels in aanraking komt, aan de hand wordt genomen bij het binnen de regels uitvoeren van een proefneming. Daarom staat er voor lezers met veel ervaring met milieuregels (en proefnemingen) wellicht al bekende informatie. Deze handreiking bevat ook geen nieuwe informatie, maar beschrijft hoe gebruik gemaakt kan worden van de mogelijkheden binnen bestaande wetgeving en beleid om te komen tot proefnemingen.

In een circulaire economie wordt afval zo hoogwaardig mogelijk verwerkt waarbij de verwerking over het geheel genomen geen ongunstig effect heeft op het milieu of de volksgezondheid. Deze over het geheel genomen ongunstige effecten voor het milieu en de volksgezondheid wordt ook aangeduid als onaanvaardbare risico’s. De wetgeving eist vaak toestemming om een bepaalde verwerking te mogen uitvoeren in de vorm van een vergunning of ontheffing. Het CMP helpt om het onderscheid te maken in hoogwaardigheid om te bepalen of een vergunning of ontheffing verleend kan worden.

Het CMP legt uit wat meer en minder hoogwaardig is. Met een uitwerking van de afvalhiërarchie, een definitie en uitgangspunten voor hoogwaardige recycling, het instrument minimumstandaard en het kostencriterium weten bedrijven en bevoegde gezagen hoe zij technieken moeten beoordelen volgens de toetsingskaders in het CMP. Bevoegde gezagen moeten de minimumstandaarden in de keten- en afvalplannen onder Materialen gebruiken om te toetsen of een bepaalde verwerkingstechniek van een afvalstof een vergunning kan krijgen.

Voor het CMP verkennen we daarnaast hoe we bedrijven die nieuwe technieken voor hoogwaardige verwerking ontwikkelen beter kunnen ondersteunen. Meer informatie hierover is te vinden in paragraaf 5 Toekomstplannen van ‘Minimumstandaard voor verwerking’.

Deze paragraaf bevat het toetsingskader. Bevoegde gezagen moeten rekening houden met de inhoud van deze paragraaf wanneer besluiten worden genomen over het al dan niet toestaan van een proefneming die gevolgen kan hebben voor milieu en volksgezondheid.

Omdat voor de transitie naar een circulaire economie innovaties nodig zijn, is het wenselijk dat hiervoor benodigde proefnemingen in beginsel mogelijk zijn. Hiervoor geldt het volgende:

1. Bevoegde gezagen staan open voor proefnemingen.
   Als algemene lijn wordt van bevoegde gezagen gevraagd open te staan voor het mogelijk maken van proefnemingen wanneer die volgens paragraaf 1.3 van de Handreiking proefnemingen een bijdrage kunnen leveren aan een circulaire economie. Dit alles vanzelfsprekend binnen de ruimte die er op lokaal niveau is om een proefneming milieuhygiënisch verantwoord in te passen.
2. Van bevoegde gezagen wordt verwacht dat zij – binnen de genoemde lokale inpassingmogelijkheden – bij het goedkeuren van proefnemingen:
   1. De uitgangspunten uit het onderwerp Circulair materiaalgebruik betrekken, en
   2. rekening houden met het feit dat bij het doen van proeven sommige gegevens niet met zekerheid vooraf te geven zijn, en
   3. proeven die niet passen in de geldende minimumstandaard, of in de vigerende vergunning van het bedrijf, niet langer of vaker toegestaan dan nodig is om de noodzakelijke kennis en data te vergaren, en
   4. toetsen of de beschrijving van de proefneming voorziet in een duidelijke vraagstelling en meetprogramma om de noodzakelijke kennis en data te vergaren.
3. Bevoegde gezagen moeten de Directeur Duurzame Leefomgeving en Circulaire Economie (DLCE) van IenW informeren over een geplande proefneming waarbij wordt afgeweken van het CMP (omschrijving, doel, periode, locatie) en (achteraf) over de resultaten. Gebruik hiervoor het formulier ‘Melden van een voorgenomen proefneming door het bevoegd gezag’ op Meldingen. Op grond van artikel 10.14 lid 4 Wm bestaat de verstrekkingsplicht voor proefnemingen waarbij wordt afgeweken van het CMP. Toelichting: Informeren van DLCE is van belang, omdat hiermee enerzijds kan worden voorkomen dat vergelijkbare proeven worden gedaan zonder dat deze kennis van elkaar hebben en anderzijds snel kan worden bezien of het resultaat van een proef zou moeten leiden tot aanpassing van het beleid.
4. Bevoegde gezagen stimuleren bedrijven om in hun vergunningaanvraag rekening te houden met de toekomst. Bedrijven moeten bij het aanvragen of wijzigen van een vergunning aandacht hebben voor proefnemingen. Zo is het expliciet verzoeken om opname van proefnemingsvoorschriften in de vergunning aan te raden. Bevoegde gezagen wijzen bedrijven in het vooroverleg expliciet op dit aspect. In de Handreiking proefnemingen is toegelicht hoe dit opgenomen kan worden.

Na een geslaagde proefneming, en nadat besloten is de werkwijze van de proefneming onderdeel te maken van de standaard bedrijfsvoering, moet mogelijk de vergunning worden gewijzigd. Indien bij het verlenen van deze gewijzigde vergunning wordt afgeweken van het CMP moet de afwijkingsprocedure van het CMP (zie Afwijken) worden gevolgd.

Overheden stellen financiële regelingen op om innovaties te stimuleren of te ondersteunen. Van belang is dat deze regelingen in lijn zijn met het rijksbeleid voor circulaire economie. Ook is het van belang dat financiële regelingen ook rekening houden met de mogelijkheden om voor zulke proefnemingen een vergunning te verlenen.

Bij het uitvoeren van bevoegdheden volgend uit andere wetten dan de Wet milieubeheer en de Omgevingswet bestaat er geen formele verplichting om met het CMP rekening te houden. Gelet op de algemene beginselen van behoorlijk bestuur kan een bestuursorgaan het CMP in die gevallen echter niet geheel negeren, zeker niet als het gaat om afvalstoffen.

Dit betekent dat bestuursorganen ook bij het opstellen van andere regelingen de inhoud van het CMP moeten betrekken. Denk bijvoorbeeld aan de regelingen Milieu-investeringsaftrek (MIA) en de Willekeurige afschrijving milieu-investeringen (Vamil). Uitgangspunt hierbij is dat rekening wordt gehouden met de opsomming uit paragraaf 1.3 van de Handreiking proefnemingen en de afwegingen uit het onderwerp Circulair materiaalgebruik.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

Voor het CMP verkennen we hoe we het instrument minimumstandaard meer geschikt kunnen maken voor het stimuleren van innovaties. Zie voor meer informatie hierover de paragraaf toekomstplannen van het onderwerp Minimumstandaard voor verwerking.

Overige nieuwe ontwikkelingen op het gebied van proefnemingen zullen worden verwerkt in de ‘Handreiking proefnemingen voor een circulaire economie’. Een aankomende nieuwe ontwikkeling betreft de Richtlijn industriële emissies (Rie). Deze richtlijn is recent aangepast, waarbij een nieuw hoofdstuk is opgenomen om innovatie te stimuleren. Richtlijnen zijn niet rechtsreeks toepasselijk, maar moeten worden omgezet in Nederlandse wetgeving. Nederland heeft tot 1 juli 2026 de tijd om de Rie in nationale wetgeving te implementeren. Nadat deze implementatie is afgerond zal de handreiking worden herzien om te zorgen dat deze in lijn is met de nieuw geldende wetgeving.

In deze paragraaf staat een korte opsomming waar u aanvullende informatie en hulpmiddelen kunt vinden voor het onderwerp proefnemingen:

• Zie de Handreiking proefnemingen voor een circulaire economie
• Hier vindt u formulier voor bevoegd gezag om informatie over de proefneming te verstrekken aan het ministerie van IenW: Meldingen.