Shredderafval

Dit deel van het plan beschrijft hoe bedrijven shredderafval moeten verwerken en wat daarbij de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bevoegde instanties moeten bij het nemen van besluiten rekening houden met het CMP en dus met deze toetsingskaders (artikel 10.14 van de Wet milieubeheer).

De primaire doelgroepen waarvoor dit plan geschreven is, zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat voor deze activiteiten toestemming moet verlenen. Die toestemming wordt verleend in een omgevingsvergunning voor het verwerken van de afvalstoffen of met een beschikking op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport. Voor de omgevingsvergunning zijn gemeenten en provincies het bevoegd gezag (namens hen vaak een omgevingsdienst). Voor de beschikking op de kennisgeving is dat de minister (namens de minister de ILT).

Omdat dit deel primair geschreven is voor afvalverwerkende bedrijven en het bevoegd gezag, worden specifieke technische en juridische termen gebruikt. Voor het lezen van dit deel is daarom een bepaalde mate van kennis over de afvalwetgeving, het proces van vergunningverlening en de regels voor grensoverschrijdend transport vereist. Voor lezers die niet tot de primaire doelgroep behoren en toch meer informatie over het verwerken van deze afvalstof willen lezen, zijn met name de paragrafen met toelichting interessant (paragraaf 4 en verder).

Shredderafval is de algemene term voor de reststroom die ontstaat bij het shredderen van metaalhoudend afval zoals autowrakken en afgedankte elektrische en elektronische apparaten. Het is de fractie die overblijft nadat specifieke monostromen zoals metalen zijn afgescheiden.

De bepalingen van dit afvalplan gelden voor de volgende afvalstoffen:

Zie ook paragraaf 4 Toelichting op de afbakening. Onderdeel daarvan is een overzicht van afvalstoffen die lijken op de afvalstoffen van dit afvalplan, maar vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Voor hoogwaardige verwerking of vanuit de zorg voor mens en milieu is het soms nodig om verontreinigingen af te scheiden of afvalstoffen integraal te verwijderen. Voor de gewenste verwerking kan het noodzakelijk zijn om afvalstoffen gescheiden te houden. Onderstaande paragrafen gaan in op de volgende aspecten die van belang zijn het bij het vergunnen van het verwerken van shredderafval:

• mengen van afvalstoffen (paragraaf 2.1)
• de minimumstandaard (paragraaf 2.2)

Mengen is in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) aangewezen als een milieubelastende activiteit waarvoor in bepaalde gevallen een vergunning nodig is. Het gaat zowel over het mengen van afvalstoffen onderling als over het mengen met niet-afvalstoffen. Ook bij het samenvoegen binnen één afvalcategorie kan sprake zijn van mengen en kan een vergunningplicht gelden.

De Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB) is een hulpmiddel om na te gaan of voor het mengen een vergunning is vereist.

De afvalcategorieën uit bijlage II van Bal vormen de basis voor het gescheiden houden van afval en voor de vergunningplicht voor het mengen van afvalstoffen. Correct gescheiden houden van afvalstoffen waarborgt een latere (hoogwaardige) verwerking volgens de minimumstandaard. De minimumstandaard is daarom de basis voor de indeling in deze categorieën.

Onderstaande tabel verduidelijkt welke afvalstoffen onder welke afvalcategorie vallen.

De wettelijke regels over hoe deze bedrijven hun afvalstoffen gescheiden moeten houden staan in paragraaf 5.1.1 Gescheiden houden van afvalstoffen.

Het bevoegd gezag toetst een vergunningaanvraag voor het mengen aan Mengen van afvalstoffen en de daarin opgenomen toetsingskaders.

Dit plan bevat voor shredderafval geen specifieke bepalingen waarmee het bevoegd gezag in afwijking van de algemene toetsingskaders rekening moet houden.

De Toelichting op mengen van afvalstoffen in paragraaf 5.1.2 geeft aan wat zowel de wetgeving als de toetsingskaders van het CMP concreet betekenen voor het vergunnen van het mengen van shredderafval.

Het verwerken van shredderafval moet plaatsvinden in overeenstemming met onderstaande minimumstandaard(en). Dit betekent dat het bevoegd gezag ook voor hoogwaardiger vormen van verwerken vergunning kan verlenen, tenzij de minimumstandaard hiervoor specifieke beperkingen bevat.

Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen voor het verwerken van de afvalstoffen op een manier die laagwaardiger is dan de minimumstandaard als sprake is van uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld bij calamiteiten of de aanwezigheid van bepaalde ZZS. Zie ook de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De volgende minimumstandaarden gelden voor het verwerken van shredderafval:

Bovenstaande minimumstandaarden gelden voor alle verwerkers van shredderafval, dus niet alleen voor verwerkers met installaties die zich uitsluitend richten op het verwerken van shredderafval van derden, maar ook voor exploitanten van shredderinstallaties die zelf alle of een deel van het shredderafval (willen) verwerken.

Wat bovenstaande minimumstandaard(en) betekenen in relatie tot hoogwaardige verwerking staat beschreven in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Het kan zijn dat er ZZS in de afvalstof zitten. Zowel de beschreven wetgeving over, als de toetsingskaders voor Mengen van afvalstoffen en ZZS en overige zorgstoffen kunnen beperkingen stellen aan het verwerken van afvalstoffen met ZZS. Bij het beoordelen of een verwerking kan worden vergund, betrekt het bevoegd gezag ook deze onderwerpen. In paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen staat meer informatie en een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn.

Onderstaand toetsingskader is gebaseerd op Grensoverschrijdend transport. Daarin staat het algemene toetsingskader, de bezwaargronden en de bijbehorende procedures voor het grensoverschrijdend transport (verder: overbrenging) van afvalstoffen vanuit of naar Nederland die de ILT hanteert in het kader van de Europese verordening voor de overbrenging van afvalstoffen (EVOA).

In dit afvalplan is bovenstaande uitgewerkt tot een specifiek toetsingskader voor het beoordelen of het overbrengen van afvalstof is toegestaan. Indien dit specifieke toetsingskader afwijkt van het bepaalde in 'Grensoverschrijdend transport', dan gaat het toetsingskader van dit afvalplan voor.

Op 20 mei 2024 is de gewijzigde Verordening (EU) 2024/1157 in werking getreden. De gewijzigde EVOA (hierna nEVOA) treedt gefaseerd in werking. Tot 20 mei 2026 zijn de bepalingen van Verordening (EU) 1013/2006 nog van toepassing op het overbrengen van afval. In Grensoverschrijdend transport wordt hier verder op ingegaan. Wanneer het daar specifiek gaat over bepalingen uit de gewijzigde EVOA is dit aangeduid met ‘nEVOA’. In de overige gevallen staat er enkel ‘EVOA’. Als de oude en nieuwe bepalingen dezelfde zijn maar bijvoorbeeld de artikelen anders genummerd zijn, dan is het artikel uit de gewijzigde EVOA als uitgangspunt genomen en het artikel uit de nog niet gewijzigde EVOA tussen haakjes gezet.

Mate van nuttige toepassing / elke mate van storten of anderszins verwijderen

Wanneer in onderstaande tekst wordt gesproken over ‘de mate van nuttige toepassing’ heeft dat betrekking op de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden. Dit geldt ook voor de zinsnede ‘elke mate van storten of anderszins verwijderen’. Ook dan gaat het over de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden.

Paragraaf 4.2.2 Mate van nuttige toepassing in ‘Grensoverschrijdend transport’ bevat het toetsingskader om te bepalen wanneer de mate van nuttige toepassing de overbrenging niet rechtvaardigt indien voor een afvalstof de haalbare mate van nuttige toepassing niet is gedefinieerd in het keten- of afvalplan.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Als in de afvalstoffen die worden overgebracht ZZS voorkomen, kan het nodig zijn om van onderstaande toetsingskader af te wijken. Bijvoorbeeld als er POP’s inzitten waardoor de POP-verordening beperkingen stelt aan het verwerken. Paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen van dit plan geeft een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn. In ZZS en overige zorgstoffen staat een overzicht van de wetgeving rond het verwerken van afvalstoffen met ZZS en staan toetsingskaders wanneer een verwerking doelmatig is. Dit kan ook van belang zijn bij het beoordelen van een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport.

Reikwijdte van het toetsingskader, bezwaargronden en voorwaarden

Onderstaand toetsingskader geldt voor alle deelstromen van shredderafval zoals benoemd in de minimumstandaard van dit afvalplan. Waar nodig benoemt het toetsingskader bepaalde deelstromen afzonderlijk, omdat daarvoor afwijkende bepalingen of voorwaarden gelden.

Het toetsingskader geldt voor de volgende overbrengingen:

• het overbrengen van afval binnen de Europese Unie, en
• invoer van buiten de Europese Unie en uitvoer naar buiten de Europese Unie, tenzij toetsing aan de EVOA al direct leidt tot bezwaar, zie paragraaf 3.3.1 Verbodsbepalingen in ‘Grensoverschrijdend transport’.

Het toetsingskader geeft aan wanneer een overbrenging niet is toegestaan en of er specifieke bepalingen gelden. In alle overige gevallen is de overbrenging wel toegestaan. In de eerste tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor nuttige toepassing’ (artikel 12 EVOA). In de tweede tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor verwijderen’ (artikel 11 EVOA). Voor het overbrengen voor verwijderen geldt vanaf 21 mei 2026 dat artikel 11 nEVOA van toepassing is. Vanaf deze datum verlenen de bevoegde autoriteiten van verzending en van bestemming geen toestemming voor een overbrenging voor verwijderen, tenzij aan alle voorwaarden uit artikel 11 lid 1 onder a tot en met h en/of artikel 11 lid 2 nEVOA is voldaan. Zie ook Grensoverschrijdend transport.

Dit deel van het plan geeft toelichting op de toetsingskaders. Ook geeft het aanvullende informatie die van belang kan zijn bij het nemen van besluiten over het verwerken of het grensoverschrijdend transport.

Het gehele plan, en dus ook de toelichting, gaat over afvalstoffen. Daarom is ook de vraag belangrijk wanneer sprake is van een afvalstof of niet. In paragraaf 7.1 Afvalstof of niet-afvalstof staat hierover specifieke informatie.

Deze paragraaf geeft toelichting bij de afbakening van dit plan, een overzicht van afvalstoffen die vergelijkbaar zijn maar onder andere plannen vallen, en euralcodes die een relatie hebben met dit plan.

Dit afvalplan heeft betrekking op de reststroom die overblijft na het shredderen van metaalhoudende afvalstoffen nadat specifieke monostromen (in ieder geval metalen) door de shredderinstallatie zijn afgescheiden. Deze reststroom is het ‘shredderafval’.

Dit shredderafval ontstaat bij installaties die in hoofdzaak samengestelde producten van metalen shredderen. Deze metaalhoudende producten bestaan uit autowrakken, afgedankte elektrische- en elektronische apparatuur, welvaartschroot (bijvoorbeeld fietsen, tweewielige motorvoertuigen, kinderwagens, meubilair) en lichtere delen van industrieel metaalschroot. In dit afvalplan wordt onderscheid gemaakt tussen de restfractie die ontstaat bij het shredderen van autowrakken (‘autoshredderafval’) en de restfractie die ontstaat bij het shredderen van de overige metaalhoudende producten (‘overig shredderafval’). De reden voor deze scheiding is het feit dat voor het verwerken van autowrakken specifieke recyclingdoelstellingen zijn gesteld. Het maken van onderscheid tussen deze twee soorten shredderafval biedt ruimte om als nodig voor deze twee afvalstromen verschillende minimumstandaarden vast te stellen als de doelstellingen daar aanleiding toe geven. Hierop wordt verder ingegaan in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Relatie met andere afval- of ketenplannen

Shredderen of het verkleinen van afvalstoffen vindt ook plaats bij niet-metaalhoudende afvalstoffen (bijvoorbeeld bij hout). Hierbij kan ook een restfractie overblijven maar dit geshredderde materiaal valt buiten de reikwijdte van dit sectorplan.

Metaalhoudende afvalstoffen die (nog) niet geshreddered zijn vallen onder de reikwijdte van andere afvalplannen. In onderstaande afbeelding is weergegeven hoe de reikwijdte van het afvalplan shredderafval zich verhoudt tot andere afvalplannen.

Het shredderproces waaruit het shredderafval ontstaat

Te shredderen afvalstoffen worden veelal voorbewerkt. Dit gebeurt bijvoorbeeld door afscheiding van herbruikbare, schadelijke en explosieve onderdelen, producten en materialen/stoffen zoals glas, rubber, kunststoffen, drukhouders, CFK’s en kwikhoudend afval. De overblijvende afvalstof wordt geshredderd en bestaat uit mengsels van metalen, schuimdelen, lijm- en laminaatverbindingen, textiel, kunststoffen, hout, rubber, lak, kabels, stof, wegenvuil, etc.

De essentie van het shredderproces is het met een maalmolen verkleinen van inputstromen waardoor een hoofdscheiding gemaakt kan worden tussen ferrometaal en overige materialen. De scheiding van overige materialen vindt in het algemeen plaats door magneetscheiding, afzuiging en zeeftechnieken. Nadat het overgrote deel van met name de metalen afgescheiden zijn (zowel ferro als non-ferro), blijft er een reststroom (het shredderafval) over die nog verder verwerkt moet worden zoals aangegeven in dit afvalplan.

Door verbeterde selectieve demontage van bruikbare slooponderdelen en andere componenten en materialen (zoals glas, rubber en kunststof) uit autowrakken, welvaart- en industrieschroot ontstaat minder shredderafval. Hoe meer componenten en materialen vóór het shredderen ten behoeve van hergebruik of recycling uit het autowrak of apparaat worden verwijderd, hoe minder shredderafval er ontstaat en hoe kleiner de stroom shredderafval zal zijn. Zie ook het Afvalplan autowrakken en het Afvalplan elektr(on)ische apparatuur.

Afvalstoffen die vergelijkbaar zijn, maar onder andere plannen vallen

Onderstaande afvalstoffen zijn enigszins vergelijkbaar met de afvalstoffen uit dit plan, maar vallen onder andere plannen (niet limitatief):

Euralcodes die een relatie hebben met dit plan (indicatief)

De volgende euralcodes kunnen betrekking hebben op afval dat valt onder de reikwijdte van dit afvalplan: 191003*; 191004; 191005*; 191006, 191211* en 191212.

Deze opsomming is indicatief. Euralcodes kunnen namelijk relevant zijn voor meerdere keten- of afvalplannen. Uitsluitend De afbakening van paragraaf 1 van dit afvalplan bepaalt wat onder dit plan valt en niet deze opsomming van euralcodes. Zie de Handreiking Eural (pdf, 4.3 MB)  om de juiste euralcode voor een afvalstof te bepalen.

Onderstaande twee paragrafen geven toelichting bij paragraaf 2 van dit afvalplan die gaat over het gescheiden houden en mengen van afvalstoffen en over de minimumstandaard.

Voor mengen is in veel gevallen een vergunning nodig (zie de Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB)). De minimumstandaard en de afvalcategorieën uit bijlage II van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) vormen de basis voor de regels voor het gescheiden houden van afvalstoffen. In paragraaf 2.1.2  Vergunnen van mengen is het toetsingskader opgenomen voor het vergunnen van het mengen van shredderafval. Wanneer sprake is van ‘mengen’ staat beschreven paragraaf 4.1 Definitie van mengen van 'Mengen van afvalstoffen’.

Onderstaand overzicht vat samen wanneer bedrijven of andere doelgroepen een verplichting hebben rond het gescheiden houden van shredderafval. Soms is het een directe wettelijke verplichting en soms een afgeleide van het feit dat ‘mengen’ een milieubelastende activiteit is. Wil iemand die een plicht heeft om afvalstoffen gescheiden te houden deze toch samenvoegen, dan is sprake van mengen.

Bij het verwerken van afval vindt vaak ook mengen plaats met ander afval of met niet-afval. Voor het beoordelen van ‘mengen’ zijn de bepalingen en de toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen de basis. Daar moet het bevoegd gezag altijd rekening mee houden.

In ‘Mengen van afvalstoffen’ komt een aantal specifieke situaties van mengen aan bod, zoals bijvoorbeeld:

• paragraaf 4.2.2 Mengen van gevaarlijk afval
• paragraaf 4.2.4 Mengen van POP-houdende afvalstoffen en/of paragraaf 4.2.3 Mengen van afvalstoffen die PBT- of zPzB-stoffen of stoffen van ‘gelijkwaardige zorg’ bevatten
• paragraaf 4.2.5 Mengen voorafgaand aan of tijdens storten

Kijk altijd bij alle toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen of deze op het mengen van shredderafval van toepassing zijn.

De essentie van het vergunnen van het mengen van shredderafval is dat verwerking conform de minimumstandaard mogelijk moet blijven na het mengen. Voor shredderafval betekent dat het volgende:

Het bevoegd gezag kan voor het mengen van shredderafval onderling, met andere afvalstoffen of niet-afvalstoffen vergunning verlenen zolang het verwerken van deze afvalstoffen conform de minimumstandaarden mogelijk blijft.

• Dat betekent dat het verwerken, waar mengen onderdeel van uit kan maken, van ‘autoshredderafval’ (afvalcategorie 93A en 93B) moet leiden tot:
  • recyclen van de aanwezige metalen,
  • zoveel mogelijk nuttige toepassing van de andere componenten,

waarbij maximaal 5 gewichtsprocent van de input van de (eerste) shredderinstallatie in de vorm van sorteerresidu wordt gestort. Het mengen kan alleen worden vergund als uit de vergunningaanvraag blijkt dat aan deze voorwaarden van de minimumstandaard wordt voldaan.

• Het verwerken, waar mengen onderdeel van uit kan maken, van ‘overig shredderafval’ (afvalcategorie 94A en 94B) moet leiden tot het afscheiden van de ferro en non-ferrofractie ten behoeve van recyclen en het verbranden of hoogwaardiger verwerken van de overige fracties. Het bevoegd gezag kan aan de vergunning sturingsvoorschriften verbinden.
• Als ‘autoshredderafval’ en ‘overig shredderafval’ (afvalcategorie 93A, 93B, 94A of 94B) gezamenlijk worden verwerkt dan moet het bedrijf voldoen aan alle, hiervoor genoemde, voorwaarden.

De onderstaande tabel vat de verwerkingsopties samen die op basis van de minimumstandaard vergund kunnen worden. De paragrafen onder de tabel geven meer uitleg en detail op die verschillende verwerkingsopties en geven ook meer informatie over de minimumstandaard uit paragraaf 2.

Dit plan maakt in de minimumstandaard onderscheid tussen twee soorten shredderafval:

• de reststroom die ontstaat bij het shredderen van autowrakken (autoshredderafval) en
• de reststroom die ontstaat bij het shredderen van overige metaalhoudende afvalstoffen.

Voor verschillende afvalstoffen bestaan vanuit Europese of nationale kaders verschillende doelstellingen voor recycling of kunnen andere percentages gaan gelden voor maximaal te storten hoeveelheden residu.

Gezien de aard van de afvalstof is voorbereiden voor hergebruik geen optie.

Het verwerken van zowel autoshredderafval als overig shredderafval moet in ieder geval leiden tot het recyclen van aanwezige metalen. Beide soorten shredderafval komen hieronder achtereenvolgens aan bod in relatie tot de minimumstandaard en wat die betekent voor recycling.

Autoshredderafval

Afgedankte auto’s worden door demontagebedrijven voor autowrakken eerst ontdaan van herbruikbare onderdelen en van alle stoffen waarvoor het wettelijk verplicht is deze te scheiden, om een milieuverantwoorde verwerking te borgen. De gestripte autowrakken worden vervolgens in een shredderinstallatie vermalen tot een kleine deeltjesgrootte waardoor de verschillende materialen mechanisch te scheiden zijn.

Het Bal kent algemene regels voor het shredderen van autowrakken (art. 4.431b van het Bal). Ten eerste moet ‘direct te recyclen metaalschroot’ worden afgescheiden. Het shredderbedrijf zal dus de ferro- en de non-ferrometalen zoveel mogelijk uit het autoshredderafval terug moeten winnen. Deze stappen vallen onder het Afvalplan autowrakken. Ten tweede moeten andere shredderafvalstoffen ‘zoveel mogelijk nuttig worden toegepast’. De minimumstandaard van dit afvalplan is in lijn met die bepaling waarbij ‘zoveel mogelijk’ in ieder geval wordt ingevuld als ‘recycling van de nog aanwezige metalen’ en zoveel mogelijk nuttige toepassing van het overige shredderafval.

De resterende fractie autoshredderafval (de reststroom) wordt daarom verder gesorteerd in het scheidingsproces van een PST-installatie (post-shredder-techniek). Hierbij worden met behulp van verschillende modules de metaalrestanten, minutieuze mineralen, kunststoffen en vezels uit het metaalarme autoshredderafval gescheiden. Het doel is hierbij om het recyclen (van met name de metalen) maximaal te faciliteren. De PST-installatie wordt beschouwd als de best beschikbare verwerkingsoptie van dit moment en vormt de basis voor de minimumstandaard voor de restfractie van autoshredderafval in dit afvalplan. Iedere marktpartij die, al dan niet in combinatie met andere bedrijven in de keten, in staat is om te voldoen aan de minimumstandaard, komt in aanmerking voor een vergunning.

Met het inname- en verwerkingssysteem voor autowrakken moet 95 gewichtsprocent nuttige toepassing en 85% recycling worden gerealiseerd (doelstelling uit het Besluit beheer autowrakken). Deze doelstelling is in lijn met de Europese doelstelling in de Richtlijn autowrakken. Om deze doelstelling te halen heeft de sector de installatie voor post-shredder-techniek (PST) ontwikkeld, die in staat is om deze doelstellingen te realiseren. In de praktijk kan in Nederland ongeveer 99% van het autoshredderafval nuttig worden toegepast (RoyalHaskoning DHV, 2022). Voor circa 1,3% van de oorspronkelijke massa autowrakken is recyclen niet mogelijk en voor dit residu resteert de optie energieterugwinning (RoyalHaskoning DHV, 2022). Zie paragraaf 5.2.4 Andere nuttige toepassing voor meer informatie over ‘andere nuttige toepassing’, paragraaf 5.2.5 Verbranden als vorm van verwijderen voor informatie over verbranden als vorm van verwijderen en paragraaf 5.2.6 Storten voor informatie over storten.

Overig shredderafval

Voorafgaand aan het verwerken van ‘overig shredderafval’ wordt welvaartschroot in grote installaties geshredderd tot een kleine deeltjesgrootte. De verwerking is gericht op het terugwinnen van de aanwezige metalen. De metalen worden met behulp van magneten en rolmagneten gescheiden en vervolgens gerecycled. De niet-metallische materialen die sorteerbaar zijn worden verwerkt via beschikbare recycleroutes of op een andere wijze nuttig toegepast. Dit shredderen valt onder verschillende afvalplannen, afhankelijk van het soort metaalhoudend welvaartschroot. ‘Overig shredderafval’ is de reststroom die vervolgens valt onder dit afvalplan.

Een deel van het ‘overig shredderafval’ betreft afgedankte elektrische en elektronische apparatuur. Voor deze stroom bestaan in de Regeling afgedankte elektrische en elektronische apparatuur bepalingen voor af te scheiden componenten en doelstellingen ten aanzien van nuttige toepassing. Zie het Afvalplan elektr(on)ische apparatuur voor meer informatie.

Dit overige shredderafval (de reststroom) moet vervolgens verder gesorteerd worden ten behoeve van recycling van metalen. Dit kan gedaan worden in het scheidingsproces van een PST-installatie (post-shredder-techniek). Hierbij worden met behulp van verschillende modules de nog aanwezige metaalrestanten, minutieuze mineralen, kunststoffen en vezels uit het metaalarme shredderafval gescheiden. De PST installatie wordt beschouwd als de best beschikbare verwerkingsoptie van dit moment.

De resterende fractie shredderafval wordt verbrand, dit kan ook met energieterugwinning (bijvoorbeeld in een AVI met R1-status). Zie paragraaf 5.2.4 Andere nuttige toepassing voor informatie over ‘andere nuttige toepassing’, paragraaf 5.2.5 Verbranden als vorm van verwijderen voor informatie over verbranden als vorm van verwijderen en paragraaf 5.2.6 Storten voor informatie over storten.

Integraal verbranden met energieterugwinning (als vorm van andere nuttige toepassing) van shredderafval is niet toegestaan zonder eerst de metaalfractie af te scheiden voor recycling.

Integraal verbranden met energieterugwinning is wel toegestaan voor het verwerken van het residu dat vrijkomt nadat in ieder geval de metalen uit het shredderafval zijn teruggewonnen.

Voor autoshredderafval geldt echter dat niet alle materialen geschikt zijn voor verbranding met energieterugwinning (bijvoorbeeld in een AVI met R1-status). De volgende fracties zijn ongeschikt vanwege de negatieve gevolgen op de milieuhygiënische kwaliteit van de assen (RoyalHaskoning DHV, 2022):

• Fijne residuen kleiner dan 2 mm, onder andere bestaande uit vezels, mineralen en glas
• Residu van zware materialen als rubber en kunststoffen
• Verontreinigde residuen (bijvoorbeeld met teerhoudende materialen).

Deze materialen, die niet geschikt zijn om te verbranden met energieterugwinning en die niet verder te sorteren zijn, mogen gestort worden. Het storten van het sorteerresidu mag maximaal 5 gewichtsprocent van de totale input van de eerste shredderinstallatie betreffen. Onder deze 5 gewichtsprocent valt ook het storten door derden van (delen van) voor verdere verwerking afgezette fracties. Zie paragraaf 5.2.6 Storten voor meer informatie over storten.

Verbranden als vorm van verwijderen is voor beide soorten shredderafval niet toegestaan. Dit wordt hieronder verder toegelicht.

Autoshredderafval

Integraal verbranden van shredderafval is niet toegestaan omdat eerst de metalen moeten worden teruggewonnen voor recycling en minimaal 95 gewichtsprocent (van het gehele autowrak) nuttig moet worden toegepast. Op basis van de minimumstandaard mag maximaal 5 gewichtsprocent worden verwijderd, dus verbrand of gestort. Zoals in de vorige paragraaf is aangegeven is verbranden niet altijd een optie.

Overig shredderafval

Integraal verbranden van shredderafval is niet toegestaan omdat eerst de ferro fractie van de non-ferro fractie dient te worden gescheiden ten behoeve van recyclen. Als de metalen zijn teruggewonnen voor recyclen kunnen de overige fracties worden verbrand als vorm van verwijderen.

Op grond van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa), artikel 1, eerste lid, categorie 27, geldt voor ‘shredderafval’ en voor ‘gemengde deelstromen of residuen van de handmatige en mechanische verwerking van de stromen van shredderafval’ een stortverbod. Het storten van overig shredderafval is in de minimumstandaard niet toegestaan. Het storten van autoshredderafval is in de minimumstandaard uitsluitend toegestaan voor het sorteerresidu (maximaal 5 gewichtsprocent van de inputstroom van de eerste shredderinstallatie).

Autoshredderafval - Storten van een sorteerresidu

Toch wordt storten van uitsluitend een sorteerresidu in de minimumstandaard toegestaan. Bij autoshredderafval en overig shredderafval ontstaat bij de verwerking in een PST-installatie namelijk een sorteerresidu dat ongeschikt is om te recyclen of te verbranden met energieterugwinning. Het gaat hierbij om de fractie met een deeltjesgrootte kleiner dan 2 millimeter.

Een voorwaarde is dat nooit meer dan 5 gewichtsprocent van de inputstroom van de eerste shredderinstallatie gestort wordt. Dit percentage van 5 gewichtsprocent wordt berekend aan de hand van de totale input van de eerste shredderinstallatie. Deze 5 gewichtsprocent is het totaal voor de gehele verwerkingsketen (dus vanaf de eerste shredderinstallatie tot de verwerkers waar componenten of deelstromen van shredderafval naar worden afgevoerd). Daarom is in het Afvalplan autowrakken en in het Afvalplan elektr(on)ische apparatuur opgenomen dat in de vergunning van een shredderinstallatie sturingsvoorschriften moeten worden opgenomen.

Het gebruik van sturingsvoorschriften in het algemeen is beschreven in paragraaf 2.4.2 'De minimumstandaard bestaat uit meerdere stappen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB). Het is aan het bedrijf om aan te tonen aan de vergunningverlener dat een verwerking voldoet aan de minimumstandaard.

Storten van residu is alleen mogelijk met een ontheffing van het stortverbod. Zie voor meer informatie de Leidraad ontheffing stortverbod (pdf, 1.3 MB).

Van de ZZS in onderstaande tabel is bekend (bron) dat ze in shredderafval kunnen voorkomen in concentraties boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’. Als dat het geval is, moet bij het beoordelen van de vergunbaarheid van een nuttige toepassing van de afvalstof dit toetsingskader betrokken worden.

Regels voor specifieke ZZS

Voor veel zorgstoffen gelden Europese regels. Bevat een afvalstof een stof die onder het Verdrag van Stockholm is aangemerkt als persistente organische verontreinigende stof (persistent organic pollutant, POP), dan moet de verwerking op de eerste plaats voldoen aan de POP-verordening. In geval van recyclen tot materialen die op de markt worden gebracht (als niet-afvalstof), kunnen de POP-verordening, de REACH-verordening en productregelgeving beperkingen inhouden voor de aanwezigheid van een zorgstof. In de tweede kolom van onderstaande tabel is aangegeven of de betreffende ZZS is opgenomen in de POP-verordening of op de kandidaten-, restrictie- of autorisatielijst van REACH. Zie ook paragraaf 3.2.1 Stoffen- en productwetgeving in ‘ZZS en overige zorgstoffen’.

Acceptatie- en verwerkingsbeleid afvalverwerkers

Afvalverwerkers moeten aandacht besteden aan ZZS in de acceptatie- en verwerkingsprocedures (A&V), zie de Leidraad vergunningverlening (pdf, 853 kB). Bij het aanvragen van een vergunning maken afvalbedrijven en het bevoegd gezag per geval een afweging welke ZZS en andere zorgstoffen relevant zijn in een specifieke situatie. Onderstaand overzicht kan als startpunt worden gebruikt om een indicatie te krijgen welke ZZS aandacht vragen, maar is niet limiterend. ZZS en andere zorgstoffen kunnen al bij lage concentraties relevant zijn voor de wijze waarop afvalstoffen verwerkt kunnen of mogen worden, bijvoorbeeld doordat bij de verwerking emissies naar bodem, water of lucht optreden. Zie ook de webpagina Aanpak van zeer zorgwekkende stoffen (IPLO) en de ZZS-navigator van het RIVM.

Afvalstof of niet-afvalstof

ZZS en overige zorgstoffen kunnen ook relevant zijn bij het beoordelen of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof. Zie hiervoor de toetsingskaders in Afvalstof of niet-afvalstof.

Overzicht van relevante ZZS

Bij een gemengde stroom shredderafval is het niet aannemelijk dat ZZS boven de concentratiewaarde in het afval aanwezig zijn bij inkomende vrachten. Gezien de heterogeniteit van de afvalstof is het controleren op het voorkomen van een hoeveelheid van verschillende ZZS boven de concentratiegrenswaarde dan ook niet doelmatig.

Bij het gescheiden shredderen van specifieke afvalstromen is het wel mogelijk dat ZZS voorkomen boven de concentratiewaarde. Onderstaande tabel geeft een overzicht (niet-limitatief) van ZZS boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in 'ZZS en overige zorgstoffen' die aanwezig kunnen zijn in shredderafval. Het betreft een momentopname van beschikbare kennis. Op enig moment kan nieuwe informatie beschikbaar komen, door nieuwe of betere metingen maar ook doordat het gebruik van zorgstoffen in grondstoffen en producten verandert.

De informatie zoals weergegeven in deze tabel is ook te vinden in de ZZS in afval Zoeker van het RIVM en zal op termijn uit dit afvalplan verdwijnen.

Naast autoshredderafval en overig shredderafval wordt soms ook gemengd shredderafval geïmporteerd uit het buitenland voor verwerking in een post-shredderinstallatie. Gemengd shredderafval bevat zowel autoshredderafval als overig shredderafval. Dit afval kan in Nederland, gezien de minimumstandaard, niet ontstaan maar wel in het buitenland. Deze fractie moet verwerkt worden volgens de minimumstandaard van overig shredderafval (b). Hierbij mag geen te storten restfractie ontstaan. Als een te storten restfractie ontstaat, dan is dit een reden om de overbrenging naar Nederland te weigeren, of de te storten fractie moet teruggevoerd worden naar het land van herkomst. In het laatste geval moet bij het doen van de kennisgeving duidelijk zijn dat een terugvoerkennisgeving is aangevraagd. Zie de voorwaarden in paragraaf 4.3.1 Overbrengen voor storten van ‘Grensoverschrijdend transport’.

In onderstaande alinea’s wordt achtereenvolgens ingegaan op de beoordeling afvalstof of niet afvalstof, kritieke materialen, BREF en relevante bronvermeldingen.

In een circulaire economie gaan zo min mogelijk materialen verloren. Voor steeds meer residuen, gebruikte producten of afvalstoffen wordt een veilige, zinvolle en zo hoogwaardig mogelijke toepassing gezocht. Daarbij wordt steeds vaker de vraag gesteld of een materiaal een afvalstof is, of nog moet blijven. Voor het werken met afvalstoffen gelden namelijk specifieke regels en vaak is ook een specifieke vergunning vereist in verband met de veiligheid voor mens en milieu. Bovendien mag niet zomaar elk bedrijf met afvalstoffen werken en ook bij (grensoverschrijdend) transport is de status van belang.

Het begrip ‘afvalstof’ moet ruim worden uitgelegd. In beginsel kan elke stof of elk voorwerp een afvalstof zijn, wanneer de houder zich daarvan ontdoet, wil of moet ontdoen. Meer informatie over het zelf maken van deze beoordeling, is te vinden in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP en de Handreiking afvalstof of niet-afvalstof.

Altijd afval

De materialen behandeld in dit afvalplan zijn altijd afval. Echter, na verwerking kan opnieuw gekeken worden naar de afvalstatus van het materiaal. Als bijvoorbeeld na uitsorteren van eventuele monostromen de vraag afvalstof of niet-afvalstof wordt gesteld, moet daarvoor naar het betreffende keten- of afvalplan van dat materiaal gekeken worden.

Kritieke materialen zijn grondstoffen als metalen en mineralen die van significante economische waarde zijn en waarvoor een verlaagde leveringszekerheid bestaat omdat de EU in hoge mate afhankelijk is van niet-EU landen. In sommige afvalstoffen zitten deze kritieke materialen. Uit bepaalde afvalstoffen kunnen deze materialen worden teruggewonnen of zijn daartoe ontwikkelingen gaande. We spreken dan van ‘potentieel terugwinbare kritieke materialen’.

Shredderafval bevat volgens het rapport ‘Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3’ (TNO, 2023) de volgende potentieel terugwinbare kritieke materialen: silicium, titanium, wolfraam, antimonium, beryllium, bismut, germanium, kobalt, lithium en lichte zeldzame aardmetalen. (De lichte zeldzame aardmetalen (LZAM) zijn: cerium, lanthanum, praseodymium, neodymium, promethium, europium, gadolinium en samarium. ZZAM staat voor Zware Zeldzame Aardmetalen: dit zijn dysprosium, yttrium, terbium, holmium, erbium, thulium, ytterbium, yttrium en lutetium). Voor het terugwinnen hiervan wordt de afvalstof in het rapport als kansrijk beschouwd. In het onderzoek is ook gekeken naar technieken om kritieke materialen terug te winnen en waar deze binnen de EU beschikbaar zijn. Verwerkers van afvalstoffen kunnen dit overzicht gebruiken om keuzes te maken voor het ontwikkelen van de technieken binnen Nederland of er bijvoorbeeld voor kiezen om samen te werken met landen binnen de EU die ervaring hebben met de techniek en/of beschikken over capaciteit voor het terugwinnen van bepaalde materialen.

In paragraaf 3.6 Kritieke materialen en hoogwaardigheid in ‘Vormen van recycling beoordelen’ van het CMP staat meer informatie over kritieke materialen in relatie tot afvalverwerking.

De minimumstandaard voldoet aan de BBT-referentiedocumenten (BREF’s) die zijn opgesteld in het kader van de Richtlijn industriële emissies (RIE) en voorheen in het kader van de in de RIE opgenomen IPPC-richtlijn. In het rapport Inventarisatie BREF CMP (xlsx, 2 MB) is het resultaat van deze toetsing weergegeven.

Voor dit onderdeel van het CMP zijn de volgende documenten gebruikt :

• RoyalHaskoning DHV (2022). Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing.
• TNO (2023). Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3].
• SGS Intron (2019). ZZS in afvalstoffen – update 2019.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

Europese richtlijnen

Momenteel loopt de herziening van de Europese Richtlijn autowrakken. De Europese Commissie heeft een voorstel gedaan voor een Verordening Circulaire Voertuigen, waarmee de Richtlijn autowrakken komt te vervallen. Nederland heeft zich ingezet voor een verordening met haalbare en realistische circulaire doelen, waarbij het bedrijfsleven en de industrie gebaat zijn. De Verordening voorziet in circulaire bedrijfsmodellen, het koppelen van ontwerpkwesties aan de verwerking, hogere verplichte gehalten aan gerecycleerd materiaal voor bepaalde materialen en efficiëntie van recyclen. Dit leidt mogelijk in de toekomst tot een herziening van het Besluit beheer autowrakken en als gevolg daarvan tot een wijziging van de minimumstandaard voor de reststroom voor ‘autoshredderafval’ in dit afvalplan.

Momenteel loopt ook de evaluatie van de Europese Richtlijn voor ‘Waste of Electrical and Electronic Equipment’ (WEEE-Directive = AEEA Richtlijn). In de laatste wijziging van de richtlijn is vastgelegd dat de Europese Commissie uiterlijk op 31 december 2026 beoordeelt of de richtlijn moet worden herzien. Ook de herziening van de AEEA Richtlijn kan in de toekomst mogelijk leiden tot wijzigingen in dit plan.

Storten van overig shredderafval

Uit het onderzoek van Royal Haskoning DHV (2022, Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing) bleek dat niet alle fracties van overig shredderafval geschikt zijn voor verbranden, waardoor er altijd een fractie gestort moet worden. Naar aanleiding van verschillende inspraakreacties hebben er gesprekken plaatsgevonden met de branche en is afgesproken om de minimumstandaard voorlopig nog niet te wijzigen. Bij een eerste wijziging van het CMP zal worden bezien of de minimumstandaard beter aangesloten kan worden op de uitvoeringspraktijk. Daarbij wordt ook gekeken of er voor overig shredderafval een maximaal te storten percentage opgenomen gaat worden.

Afbakening afvalplan

Uit de inspraakreacties volgde dat de onderlinge samenhang en de afbakening tussen dit plan en andere afvalplannen soms voor verwarring kan zorgen. Bij een eerste wijziging van het CMP zal ook worden bekeken of dit verder kan worden verduidelijkt.

Informatie ontwikkeling CMP

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in Wat is het CMP.