Steenwol

Dit deel van het plan beschrijft hoe bedrijven steenwol moeten verwerken en wat daarbij de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bevoegde instanties moeten bij het nemen van besluiten rekening houden met het CMP en dus met deze toetsingskaders (artikel 10.14 van de Wet milieubeheer).

De primaire doelgroepen waarvoor dit plan geschreven is, zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat voor deze activiteiten toestemming moet verlenen. Die toestemming wordt verleend in een omgevingsvergunning voor het verwerken van de afvalstoffen of met een beschikking op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport. Voor de omgevingsvergunning zijn gemeenten en provincies het bevoegd gezag (namens hen vaak een omgevingsdienst). Voor de beschikking op de kennisgeving is dat de minister (namens de minister de ILT).

Omdat dit deel primair geschreven is voor afvalverwerkende bedrijven en het bevoegd gezag, worden specifieke technische en juridische termen gebruikt. Voor het lezen van dit deel is daarom een bepaalde mate van kennis over de afvalwetgeving, het proces van vergunningverlening en de regels voor grensoverschrijdend transport vereist. Voor lezers die niet tot de primaire doelgroep behoren en toch meer informatie over het verwerken van deze afvalstof willen lezen, zijn met name de paragrafen met toelichting interessant (paragraaf 4 en verder).

De bepalingen van dit afvalplan gelden voor de volgende afvalstoffen:

Zie ook de toelichting op de afbakening. Onderdeel daarvan is een overzicht van afvalstoffen die lijken op de afvalstoffen van dit afvalplan, maar vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Voor hoogwaardige verwerking of vanuit de zorg voor mens en milieu is het soms nodig om verontreinigingen af te scheiden of afvalstoffen integraal te verwijderen. Voor de gewenste verwerking kan het noodzakelijk zijn om afvalstoffen gescheiden te houden. Onderstaande paragrafen gaan in op de volgende aspecten die van belang zijn het bij het vergunnen van het verwerken van steenwol:

• mengen van afvalstoffen (paragraaf 2.1)
• de minimumstandaard (paragraaf 2.2)

Mengen is in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) aangewezen als een milieubelastende activiteit waarvoor in bepaalde gevallen een vergunning nodig is. Het gaat zowel over het mengen van afvalstoffen onderling als over het mengen met niet-afvalstoffen. Ook bij het samenvoegen binnen één afvalcategorie kan sprake zijn van mengen en kan een vergunningplicht gelden.

De Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB) is een hulpmiddel om na te gaan of voor het mengen een vergunning is vereist.

De afvalcategorieën uit bijlage II van Bal vormen de basis voor het gescheiden houden van afval en voor de vergunningplicht voor het mengen van afvalstoffen. Correct gescheiden houden van afvalstoffen waarborgt een latere (hoogwaardige) verwerking volgens de minimumstandaard. De Minimumstandaard is daarom de basis voor de indeling in deze categorieën.

Onderstaande tabel verduidelijkt welke afvalstoffen onder welke afvalcategorie vallen.

De wettelijke regels over hoe deze bedrijven hun afvalstoffen gescheiden moeten houden staan in paragraaf 5.1.1 Gescheiden houden van afvalstoffen.

Het bevoegd gezag toetst een vergunningaanvraag voor het mengen aan  Mengen van afvalstoffen en de daarin opgenomen toetsingskaders.

Dit plan bevat voor steenwol de volgende specifieke bepalingen waarmee het bevoegd gezag in afwijking van de algemene toetsingskaders rekening moet houden.

De Toelichting op mengen van afvalstoffen in paragraaf 5.1.2 geeft aan wat zowel de wetgeving als de toetsingskaders van het CMP concreet betekenen voor het vergunnen van het mengen van steenwol.

Het verwerken van steenwol moet plaatsvinden in overeenstemming met onderstaande minimumstandaard(en).  Dit betekent dat het bevoegd gezag ook voor hoogwaardiger vormen van verwerken vergunning kan verlenen, tenzij de minimumstandaard hiervoor specifieke beperkingen bevat.

Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen voor het verwerken van de afvalstoffen op een manier die laagwaardiger is dan de minimumstandaard als sprake is van uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld bij calamiteiten of de aanwezigheid van bepaalde ZZS. Zie ook de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De volgende minimumstandaarden gelden voor het verwerken van steenwol:

Wat bovenstaande minimumstandaard(en) betekenen in relatie tot hoogwaardige verwerking staat beschreven in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Het kan zijn dat er ZZS in de afvalstof zitten. Zowel de beschreven wetgeving over, als de toetsingskaders voor  Mengen van afvalstoffen en ZZS en overige zorgstoffen kunnen beperkingen stellen aan het verwerken van afvalstoffen met ZZS. Bij het beoordelen of een verwerking kan worden vergund, betrekt het bevoegd gezag ook deze onderwerpen. In paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen staat meer informatie en een overzicht van ZZS die in steenwol aanwezig kunnen zijn.

Onderstaand toetsingskader is gebaseerd op  Grensoverschrijdend transport. Daarin staat het algemene toetsingskader, de bezwaargronden en de bijbehorende procedures voor het grensoverschrijdend transport (verder: overbrenging) van afvalstoffen vanuit of naar Nederland die de ILT hanteert in het kader van de Europese verordening voor de overbrenging van afvalstoffen (EVOA).

In dit afvalplan is bovenstaande uitgewerkt tot een specifiek toetsingskader voor het beoordelen of het overbrengen van steenwol is toegestaan. Indien dit specifieke toetsingskader afwijkt van het bepaalde in 'Grensoverschrijdend transport', dan gaat het toetsingskader van dit afvalplan voor.

Op 20 mei 2024 is de gewijzigde Verordening (EU) 2024/1157 in werking getreden. De gewijzigde EVOA (hierna nEVOA) treedt gefaseerd in werking. Tot 20 mei 2026 zijn de bepalingen van Verordening (EU) 1013/2006 nog van toepassing op het overbrengen van afval. In Grensoverschrijdend transport wordt hier verder op ingegaan. Wanneer het daar specifiek gaat over bepalingen uit de gewijzigde EVOA is dit aangeduid met ‘nEVOA’. In de overige gevallen staat er enkel ‘EVOA’. Als de oude en nieuwe bepalingen dezelfde zijn maar bijvoorbeeld de artikelen anders genummerd zijn, dan is het artikel uit de gewijzigde EVOA als uitgangspunt genomen en het artikel uit de nog niet gewijzigde EVOA tussen haakjes gezet.

Mate van nuttige toepassing / elke mate van storten of anderszins verwijderen

Wanneer in onderstaande tekst wordt gesproken over ‘de mate van nuttige toepassing’ heeft dat betrekking op de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden. Dit geldt ook voor de zinsnede ‘elke mate van storten of anderszins verwijderen’. Ook dan gaat het over de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden.

Paragraaf 4.2.2 Mate van nuttige toepassing in ‘Grensoverschrijdend transport’ bevat het toetsingskader om te bepalen wanneer de mate van nuttige toepassing de overbrenging niet rechtvaardigt indien voor een afvalstof de haalbare mate van nuttige toepassing niet is gedefinieerd in het keten- of afvalplan.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Als in de afvalstoffen die worden overgebracht ZZS voorkomen, kan het nodig zijn om van onderstaande toetsingskader af te wijken. Bijvoorbeeld als er POP’s inzitten waardoor de POP-verordening beperkingen stelt aan het verwerken. Paragraaf 5.3  ZZS en overige zorgstoffen  van dit plan geeft een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn. In  ZZS en overige zorgstoffen staat een overzicht van de wetgeving rond het verwerken van afvalstoffen met ZZS en staan toetsingskaders wanneer een verwerking doelmatig is. Dit kan ook van belang zijn bij het beoordelen van een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport.

Reikwijdte van het toetsingskader, bezwaargronden en voorwaarden

Onderstaand toetsingskader geldt voor alle deelstromen voor steenwol zoals benoemd in de minimumstandaard van dit afvalplan. Waar nodig benoemt het toetsingskader bepaalde deelstromen afzonderlijk, omdat daarvoor afwijkende bepalingen of voorwaarden gelden.

Het toetsingskader geldt voor de volgende overbrengingen:

• het overbrengen van afval binnen de Europese Unie, en
• invoer van buiten de Europese Unie en uitvoer naar buiten de Europese Unie, tenzij toetsing aan de EVOA al direct leidt tot bezwaar, zie paragraaf 3.3.1 Verbodsbepalingen  in ‘Grensoverschrijdend transport’.

Het toetsingskader geeft aan wanneer een overbrenging niet is toegestaan en of er specifieke bepalingen gelden. In alle overige gevallen is de overbrenging wel toegestaan. In de eerste tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor nuttige toepassing’ (artikel 12 EVOA). In de tweede tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor verwijderen’ (artikel 11 EVOA). Voor het overbrengen voor verwijderen geldt vanaf 21 mei 2026 dat artikel 11 nEVOA van toepassing is. Vanaf deze datum verlenen de bevoegde autoriteiten van verzending en van bestemming geen toestemming voor een overbrenging voor verwijderen, tenzij aan alle voorwaarden uit artikel 11 lid 1 onder a tot en met h en/of artikel 11 lid 2 nEVOA is voldaan. Zie ook Grensoverschrijdend transport.

Dit deel van het plan geeft toelichting op de toetsingskaders. Ook geeft het aanvullende informatie die van belang kan zijn bij het nemen van besluiten over het verwerken of het grensoverschrijdend transport.

Het gehele plan, en dus ook de toelichting, gaat over afvalstoffen. Daarom is ook de vraag belangrijk wanneer sprake is van een afvalstof of niet. In Afvalstof of niet-afvalstof staat hierover specifieke informatie.

Dit plan heeft betrekking op steenwol. In de praktijk zijn er twee soorten steenwol, namelijk isolatiemateriaal van steenwol dat wordt gebruikt in de bouw en groeisubstraat van steenwol dat wordt gebruikt in de tuinbouw.

Het materiaal steenwol

Steenwol is een wolachtig product dat wordt gemaakt van diabaas of basalt (vulkanisch gesteente). De steenmassa wordt samen met toeslagstoffen gesmolten bij hoge temperaturen. Het gesmolten materiaal wordt verwerkt tot draden, waarvan producten worden gemaakt. Steenwol bestaat voor 96 tot 98% uit vulkanisch gesteente. De resterende 2 tot 4% is organisch bindmiddel. Dat is doorgaans een fenol-formaldehydehars, maar kan ook een andere hars zijn.

Groeisubstraat van steenwol is een veel gebruikt materiaal dat dient als kunstmatige ondergrond voor de groei en ontwikkeling van gewassen in de tuinbouw. Afgedankt groeisubstraat bestaat voor 28% uit steenwol, 56% uit water, 15% plantenresten en 2% uit kunststoffen.

Afvalstoffen die vergelijkbaar zijn, maar onder andere plannen vallen

Onderstaande afvalstoffen zijn enigszins vergelijkbaar met de afvalstoffen uit dit plan, maar vallen onder andere plannen (niet limitatief):

Euralcodes die een relatie hebben met dit plan (indicatief)

De volgende euralcodes kunnen betrekking hebben op afval dat valt onder de reikwijdte van dit afvalplan: 020199; 170603*; 170604.

Deze opsomming is indicatief. Euralcodes kunnen namelijk relevant zijn voor meerdere keten- of afvalplannen. Uitsluitend de Afbakening van dit afvalplan bepaalt wat onder dit plan valt en niet deze opsomming van euralcodes. Zie de Handreiking Eural (pdf, 4.3 MB) om de juiste euralcode voor een afvalstof te bepalen.

Onderstaande twee paragrafen geven toelichting bij paragraaf 2 van dit afvalplan die gaat over het gescheiden houden en mengen van afvalstoffen en over de minimumstandaard.

Voor mengen is in veel gevallen een vergunning nodig (zie de Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB)). De minimumstandaard en de afvalcategorieën uit bijlage II van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) vormen de basis voor de regels voor het gescheiden houden van afvalstoffen. In paragraaf 2.1.2 Vergunnen van mengen is het toetsingskader opgenomen voor het vergunnen van het mengen van steenwol. Wanneer sprake is van ‘mengen’ staat beschreven in paragraaf 4.1 Definitie van mengen in ‘Mengen van afvalstoffen’.

Onderstaand overzicht vat samen wanneer bedrijven of andere doelgroepen een verplichting hebben rond het gescheiden houden van steenwol. Soms is het een directe wettelijke verplichting en soms een afgeleide van het feit dat ‘mengen’ een milieubelastende activiteit is. Wil iemand die een plicht heeft om afvalstoffen gescheiden te houden deze toch samenvoegen, dan is sprake van mengen.

Bij het verwerken van afval vindt vaak ook mengen plaats met ander afval of met niet-afval. Voor het beoordelen van ‘mengen’ zijn de bepalingen en toetsingskaders van  Mengen van afvalstoffen de basis. Daar moet het bevoegd gezag altijd rekening mee houden.

In ‘Mengen van afvalstoffen’ komt een aantal specifieke situaties van mengen aan bod, zoals bijvoorbeeld:

• paragraaf 4.2.2 Mengen van gevaarlijk afval
• paragraaf 4.2.5 Mengen voorafgaand aan of tijdens storten
• paragraaf 4.2.6 Mengen en bouwstoffen

Kijk altijd bij alle toetsingskaders van 'Mengen van afvalstoffen' of deze op het mengen van steenwol van toepassing zijn.

De essentie van het vergunnen van het mengen van steenwol is dat na het mengen verwerking conform de minimumstandaard mogelijk moet blijven. Dit betekent het volgende:

• In afwijking van de toetsingskaders in  Mengen van afvalstoffen kan het bevoegd gezag uitsluitend vergunning verlenen voor het mengen van steenwol van de glastuinbouw met isolatiesteenwol (beiden afvalcategorie 32) als het mengsel voldoet aan de acceptatiecriteria van het recyclingbedrijf. De wijze van recycling is voor deze soorten steenwol immers verschillend.
• Voor het mengen van niet recyclebaar steenwol (afvalcategorie 110) met te verbranden afvalstoffen (afvalcategorie 112B) kan het bevoegd gezag geen vergunning verlenen. Daarmee wordt voorkomen dat brandbare afvalstoffen na menging met het onbrandbare steenwol alleen nog kunnen worden gestort.
• Het bevoegd gezag kan vergunning verlenen voor het mengen van steenwol die geen gevaarlijk afval is en andere afvalstoffen binnen afvalcategorie 111 ten behoeve van storten als het bedrijf heeft aangetoond dat recycling niet mogelijk is of duurder dan 265,-/ton én de vergunningaanvraag voldoet aan het toetsingskader paragraaf 4.2.5  Mengen voorafgaand aan of tijdens storten van ‘Mengen van afvalstoffen’.
• Daarnaast kan het bevoegd gezag vergunning verlenen voor het mengen van steenwol die gevaarlijk afval is en andere afvalstoffen binnen afvalcategorie 110 ten behoeve van storten als de vergunningaanvraag voldoet aan het toetsingskader paragraaf 4.2.5  Mengen voorafgaand aan of tijdens storten van ‘Mengen van afvalstoffen’.

De onderstaande tabel vat de verwerkingsopties samen die op basis van de minimumstandaard vergund kunnen worden. De paragrafen onder de tabel geven meer uitleg en detail op die verschillende verwerkingsopties en geven ook meer informatie over de minimumstandaard uit paragraaf 2.

Voor steenwolsubstraat uit de tuinbouw is voorbereiden voor hergebruik niet mogelijk, vanwege de risico’s op verspreiding van schimmels en ziektekiemen. Bedrijven kunnen niet-verontreinigde steenwol uit de bouw wel op eenvoudige wijze door controleren, schoonmaken of repareren geschikt maken voor hergebruik. Het voorbereiden voor hergebruik van tweedehands bouwmaterialen door handelaars van tweedehands bouwmaterialen is overigens niet vergunningplicht (art. 3.190 Bal).

De minimumstandaard voor steenwol richt zich op recycling, maar recycling is in de praktijk niet voor alle steenwol mogelijk.

Steenwol van de bouw

Het recyclen van steenwol van bouw- en sloopwerkzaamheden is in de praktijk alleen mogelijk voor een bepaald type, schoon isolatiemateriaal. Nederland kent één producent van steenwolproducten die afgedankte steenwol ook kan recyclen. Dit bedrijf kan alleen steenwol verwerken dat zij zelf op de markt heeft gebracht, omdat dit de enige steenwol is waarvan bekend is dat die aan samenstellingseisen voor haar productie voldoet. Zij kan in haar producten tot 50% afgedankte steenwol verwerken.

Steenwol uit de tuinbouw

In Nederland is ook maar één bedrijf dat steenwol uit de tuinbouw recyclet. Uit het rapport ‘Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen’ van RHDHV van 13 april 2022 blijkt dat het recyclen van groeisubstraat bestaat uit het scheiden van de fracties steenwol, water, plantenresten en kunststof. De plantenresten worden gecomposteerd, de kunststoffen gerecycled of met benutting van de energie-inhoud verbrand. Na het vermalen van het steenwol wordt dit materiaal door steenfabrieken als toeslagstof gebruikt in bakstenen. Dit gebeurt vooral in het buitenland. Het recyclingbedrijf hanteert de volgende acceptatiecriteria voor het steenwol:

• Het steenwol moet brongescheiden zijn bij de ontdoener.
• Het steenwol moet minstens 15 gew.% vocht bevatten in verband met het vermijden van stofvorming.
• Het steenwol mag geen andere verontreinigingen dan nutriënten, water, plastic en wortelresten bevatten.

Composteren van steenwol is niet mogelijk. Ook niet als het veel resten plantaardig materiaal bevat. Steenwol is immers geen organisch materiaal. Het composteren van steenwol met resten plantaardig materiaal is daarom niet doelmatig. Doordat steenwol zelf ook geen bemestende waarde heeft, voegt dit materiaal bovendien niets toe aan compost.

Het Bal en het Besluit bodemkwaliteit bevatten de wettelijke eisen voor (de toepassing van) bouwstoffen. Deze eisen zijn dus ook van toepassing op bouwstoffen die (deels) bestaan uit of geproduceerd zijn uit afvalstoffen.

Inzet als bouwstof in noodzakelijke voorzieningen op stortplaatsen

De minimumstandaard staat recycling van steenwol op stortplaatsen toe. Het gebruik van steenwol als bouwstof op een stortplaats is alleen aan te merken als recycling als:

• de afvalstoffen worden gebruikt voor de aanleg van noodzakelijke voorzieningen op de stortplaats; én
• de afvalstoffen in de plaats komen van andere materialen of componenten die voor die functie hadden moeten worden gebruikt; én
• de betreffende voorzieningen niet met ter verwijdering aangeboden stortmateriaal kunnen worden gerealiseerd omdat ze bijvoorbeeld niet worden aangeboden.

In alle andere gevallen is sprake van storten. Storten is voor steenwol die geschikt is voor recycling in strijd met de minimumstandaard.

Daarnaast geldt voor het toestaan van de inzet als bouwstof op stortplaatsen dat:

• wordt voldaan aan paragraaf 3.3.2  Nuttige toepassing op stortplaatsen van ‘Storten binnen een circulaire economie’ en paragraaf 1.8.4.1. 'Gebruik in een stortplaats’ van de Leidraad indelen verwerkingshandelingen (pdf, 1.7 MB).

De minimumstandaard recycling geldt niet als het steenwol niet recyclebaar is. Dit kan in de volgende twee situaties het geval zijn:

De afvalstoffen zijn door de aard en samenstelling technisch niet te recyclen. Sommige afvalstoffen zijn zodanig vervuild dat verbranden of storten de enige verwerkingsoptie is, ook al zou het materiaal van deze afvalstoffen als het niet vervuild was voor een groot deel gerecycled kunnen worden. Uit het rapport van RoyalHaskoning DHV ‘Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing’ d.d. 1 december 2022 blijkt dat geen alternatieve recyclingroute beschikbaar is voor steenwol van tuinders of uit de bouw die niet voldoen aan de acceptatiecriteria van de Nederlandse recyclingbedrijven.

Recyclen is relatief duur door bepaalde, specifiek verontreinigingen. De grenswaarde wanneer sprake is van ‘te duur’ ligt bij € 265,- per ton afval.

Paragraaf 2.4.1 ‘De minimumstandaard kent uitzonderingsbepalingen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB) beschrijft de wijze waarop een bedrijf dit moet aantonen. Welke kosten bij de berekening van het bedrag van 265,- meegenomen mogen worden, staat beschreven in paragraaf 3.2  Wat wel of niet  binnen het grensbedrag € 265,- per ton valt van ‘Gebruik van het kostencriterium’. Als deze afvalstoffen om dezelfde reden voor een andere wijze van verwerken worden overgebracht (van of naar Nederland) moet het kennisgevingsdossier de informatie bevatten die staat beschreven in paragraaf 4 Export en de grenswaarde van €265,- per ton van ‘Gebruik van het kostencriterium’.

Voor recyclebare steenwol kan het bevoegd gezag geen vergunning verlenen voor andere vormen van nuttige toepassing, omdat dit minder hoogwaardig is dan de minimumstandaard.

Andere nuttige toepassing kan wel toegestaan worden voor niet recyclebare steenwol. De steenwol dient dan wel geschikt te zijn om primaire materialen te vervangen die anders voor die functie hadden moeten worden gebruikt. In de vorige paragraaf staat wanneer sprake is van niet-recyclebaar steenwol en hoe het bedrijf dit moet onderbouwen.

Verwerkers die steenwol accepteren voor andere nuttige toepassing, nemen in het acceptatiebeleid op dat ze dit steenwol alleen accepteren als is aangetoond dat de afvalstoffen niet voor recycling geschikt zijn of, dat recyclen duurder is dan € 265,-/ton. In het acceptatiebeleid moet zijn aangegeven hoe dit door bedrijven moet worden aangetoond en hoe de verwerker dit administreert. Daarbij baseert de verwerker zich op het toetsingskader van paragraaf 2.4.1 ‘De minimumstandaard kent uitzonderingsbepalingen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

Verbranden als vorm van verwijdering voldoet aan de minimumstandaard voor niet-recyclebare steenwol, maar is geen geschikte verwerking. Steenwol is immers niet brandbaar. Bovendien zorgt steenwol, al dan niet gemengd met ander afval, voor storing in de rookgasreiniging van een afvalverbrander.

Mocht het bevoegd gezag toch vergunning willen verlenen voor het verbranden van steenwol, dan kan dit alleen als dit afval niet recyclebaar is.

Het bevoegd gezag kan vergunning verlenen voor het storten van niet-recyclebare steenwol.

Voor steenwol geldt een stortverbod op grond van categorie 29 van artikel 1, lid 1, van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa). Voor niet recyclebaar steenwol kan het bevoegd gezag een ontheffing van dit stortverbod verlenen als recyclebedrijven hebben verklaard dat recycling niet mogelijk is. Zie voor meer informatie de Leidraad ontheffing stortverbod (pdf, 1.3 MB).

Stortplaatsen die steenwol accepteren, nemen in het acceptatiebeleid op dat ze dit steenwol alleen accepteren als is aangetoond dat de afvalstoffen niet voor recycling geschikt zijn of, dat recyclen duurder is dan € 265,-/ton. In het acceptatiebeleid moet zijn aangegeven hoe dit door bedrijven moet worden aangetoond en hoe de stortplaats dit administreert. Daarbij baseert de stortplaats zich op het toetsingskader van paragraaf  2.4.1 ‘De minimumstandaard kent uitzonderingsbepalingen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

Van de ZZS in onderstaande tabel is bekend (bron) dat ze in steenwol kunnen voorkomen in concentraties boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’. Als dat het geval is, moet bij het beoordelen van de vergunbaarheid van een nuttige toepassing van de afvalstof dit toetsingskader betrokken worden .

Regels voor specifieke ZZS

Voor veel zorgstoffen gelden Europese regels. Bevat een afvalstof een stof die onder het Verdrag van Stockholm is aangemerkt als persistente organische verontreinigende stof (persistent organic pollutant, POP), dan moet de verwerking op de eerste plaats voldoen aan de POP-verordening. In geval van recyclen tot materialen die op de markt worden gebracht (als niet-afvalstof), kunnen de POP-verordening, de REACH-verordening en productregelgeving beperkingen inhouden voor de aanwezigheid van een zorgstof. In de tweede kolom van onderstaande tabel is aangegeven of de betreffende ZZS is opgenomen in de POP-verordening of op de kandidaten-, restrictie- of autorisatielijst van REACH. Zie ook paragraaf 3.2.1 Stoffen- en productwetgeving van ‘ZZS en overige zorgstoffen’.

Acceptatie- en verwerkingsbeleid afvalverwerkers

Afvalverwerkers moeten aandacht besteden aan ZZS in de acceptatie- en verwerkingsprocedures (A&V), zie de Leidraad vergunningverlening afvalverwerking (pdf, 853 kB). Bij het aanvragen van een vergunning maken afvalbedrijven en het bevoegd gezag per geval een afweging welke ZZS en andere zorgstoffen relevant zijn in een specifieke situatie. Onderstaand overzicht kan als startpunt worden gebruikt om een indicatie te krijgen welke ZZS aandacht vragen, maar is niet limiterend. ZZS en andere zorgstoffen kunnen al bij lage concentraties relevant zijn voor de wijze waarop afvalstoffen verwerkt kunnen of mogen worden, bijvoorbeeld doordat bij de verwerking emissies naar bodem, water of lucht optreden. Zie ook de webpagina Aanpak van zeer zorgwekkende stoffen (IPLO) en de ZZS-navigator van het RIVM.

Afvalstof of niet-afvalstof

ZZS en overige zorgstoffen kunnen ook relevant zijn bij het beoordelen of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof. Zie hiervoor  de toetsingskaders in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP.

Overzicht van relevante ZZS

Onderstaande tabel geeft een overzicht (niet-limitatief) van ZZS die boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’ aanwezig kunnen zijn in steenwol. Het betreft een momentopname van beschikbare kennis. Op enig moment kan nieuwe informatie beschikbaar komen, door nieuwe of betere metingen maar ook doordat het gebruik van zorgstoffen in grondstoffen en producten verandert.

De informatie zoals weergegeven in deze tabel is ook te vinden in de ZZS in afval Zoeker van het RIVM en zal op termijn uit dit afvalplan verdwijnen.

In onderstaande alinea’s wordt achtereenvolgens ingegaan op de beoordeling afvalstof of niet afvalstof, kritieke materialen, BREF en relevante bronvermeldingen.

In een circulaire economie gaan zo min mogelijk materialen verloren. Voor steeds meer residuen, gebruikte producten of afvalstoffen wordt een veilige, zinvolle en zo hoogwaardig mogelijke toepassing gezocht. Daarbij wordt steeds vaker de vraag gesteld of een materiaal een afvalstof is, of nog moet blijven. Voor het werken met afvalstoffen gelden namelijk specifieke regels en vaak is ook een specifieke vergunning vereist in verband met de veiligheid voor mens en milieu. Bovendien mag niet zomaar elk bedrijf met afvalstoffen werken en ook bij (grensoverschrijdend) transport is de status van belang.

Het begrip ‘afvalstof’ moet ruim worden uitgelegd. In beginsel kan elke stof of elk voorwerp een afvalstof zijn, wanneer de houder zich daarvan ontdoet, wil of moet ontdoen. Meer informatie over het zelf maken van deze beoordeling, is te vinden in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP en de Handreiking afvalstof of niet-afvalstof.

Deze informatie kunt u gebruiken bij een (zelf)beoordeling in een specifiek geval of specifieke toepassing. Op dit moment is het voor de materialen zoals genoemd in dit afvalplan niet mogelijk om in het algemeen, aanvullend op de handreiking, aandachtspunten te formuleren voor de beoordeling afvalstof of niet-afvalstof. Mocht die generieke informatie op termijn wel beschikbaar zijn, dan zal die worden meegenomen in de actualisatie van dit afvalplan.

Kritieke materialen zijn grondstoffen als metalen en mineralen die van significante economische waarde zijn en waarvoor een verlaagde leveringszekerheid bestaat omdat de EU in hoge mate afhankelijk is van niet-EU landen. In sommige afvalstoffen zitten deze kritieke materialen. Uit bepaalde afvalstoffen kunnen deze materialen worden teruggewonnen of zijn daartoe ontwikkelingen gaande. We spreken dan van ‘potentieel terugwinbare kritieke materialen’.

Steenwol bevat naar verwachting geen potentieel terugwinbare kritieke materialen. Deze afvalstof wordt in het rapport ‘Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3’ (TNO, 2023) niet genoemd als kansrijke afvalstof hiervoor.

In paragraaf 3.6 Kritieke materialen en hoogwaardigheid van ‘Vormen van recycling beoordelen’ van het CMP staat meer informatie over kritieke materialen in relatie tot afvalverwerking.

De minimumstandaard voldoet aan de BBT-referentiedocumenten (BREF’s) die zijn opgesteld in het kader van de Richtlijn industriële emissies (RIE) en voorheen in het kader van de in de RIE opgenomen IPPC-richtlijn. In het rapport Inventarisatie BREF CMP (xlsx, 2 MB) is het resultaat van deze toetsing weergegeven.

Voor dit onderdeel van het CMP zijn de volgende documenten gebruikt:

• RoyalHaskoning DHV (2022a). Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen].
• RoyalHaskoning DHV (2022b). Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing.
• TNO (2023). Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3.
• SGS Intron (2019). ZZS in afvalstoffen – update 2019.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

In de ideale situatie vindt storten van steenwol niet meer plaats. Afvoer van steenwol, al dan niet gemengd met ander afval, naar een verbrandingsinstallatie vindt evenmin plaats. Op dit moment zijn er echter geen concrete nieuwe initiatieven bekend die leiden tot meer recycling van steenwol. Daardoor zijn er ook geen intenties om nieuwe minimumstandaarden voor steenwol te ontwikkelen.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in Wat is het CMP.