Banden en overig rubber

Dit deel van het plan beschrijft hoe bedrijven banden en overig rubber moeten verwerken en wat daarbij de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bevoegde instanties moeten bij het nemen van besluiten rekening houden met het CMP en dus met deze toetsingskaders (artikel 10.14 van de Wet milieubeheer).

De primaire doelgroepen waarvoor dit plan geschreven is, zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat voor deze activiteiten toestemming moet verlenen. Die toestemming wordt verleend in een omgevingsvergunning voor het verwerken van de afvalstoffen of met een beschikking op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport. Voor de omgevingsvergunning zijn gemeenten en provincies het bevoegd gezag (namens hen vaak een omgevingsdienst). Voor de beschikking op de kennisgeving is dat de minister (namens de minister de ILT).

Omdat dit deel primair geschreven is voor afvalverwerkende bedrijven en het bevoegd gezag, worden specifieke technische en juridische termen gebruikt. Voor het lezen van dit deel is daarom een bepaalde mate van kennis over de afvalwetgeving, het proces van vergunningverlening en de regels voor grensoverschrijdend transport vereist. Voor lezers die niet tot de primaire doelgroep behoren en toch meer informatie over het verwerken van deze afvalstof willen lezen, zijn met name de paragrafen met toelichting interessant (paragraaf 4 en verder).

Dit afvalplan gaat over rubber (elastomeren) die afkomstig zijn van verschillende toepassingen. De bepalingen van dit afvalplan gelden voor de volgende afvalstoffen:

Zie ook de paragraaf 4 Toelichting op de afbakening. Onderdeel daarvan is een overzicht van afvalstoffen die lijken op de afvalstoffen van dit afvalplan, maar vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Voor hoogwaardige verwerking of vanuit de zorg voor mens en milieu is het soms nodig om verontreinigingen af te scheiden of afvalstoffen integraal te verwijderen. Voor de gewenste verwerking kan het noodzakelijk zijn om afvalstoffen gescheiden te houden. Onderstaande paragrafen gaan in op de volgende aspecten die van belang zijn het bij het vergunnen van het verwerken van banden en overig rubber:

• Mengen van afvalstoffen (paragraaf 2.1)
• De minimumstandaard (paragraaf 2.2)

Mengen is in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) aangewezen als een milieubelastende activiteit waarvoor in bepaalde gevallen een vergunning nodig is. Het gaat zowel over het mengen van afvalstoffen onderling als over het mengen met niet-afvalstoffen. Ook bij het samenvoegen binnen één afvalcategorie kan sprake zijn van mengen en kan een vergunningplicht gelden.

De Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB) is een hulpmiddel om na te gaan of voor het mengen een vergunning is vereist.

De afvalcategorieën uit bijlage II van Bal vormen de basis voor het gescheiden houden van afval en voor de vergunningplicht voor het mengen van afvalstoffen. Correct gescheiden houden van afvalstoffen waarborgt een latere (hoogwaardige) verwerking volgens de minimumstandaard. De minimumstandaard is daarom de basis voor de indeling in deze categorieën.

Onderstaande tabel verduidelijkt welke afvalstoffen onder welke afvalcategorie vallen.

De wettelijke regels over hoe deze bedrijven hun afvalstoffen gescheiden moeten houden staan in paragraaf 5.1.1  Gescheiden houden van afvalstoffen.

Het bevoegd gezag toetst een vergunningaanvraag voor het mengen aan het Mengen van afvalstoffen en de daarin opgenomen toetsingskaders.

Dit plan bevat voor banden en overig rubber de volgende specifieke bepalingen waarmee het bevoegd gezag in afwijking van de algemene toetsingskaders rekening moet houden.

De Toelichting op mengen van afvalstoffen in paragraaf 5.1.2 geeft aan wat zowel de wetgeving als de toetsingskaders van het CMP concreet betekenen voor het vergunnen van het mengen van banden en overig rubber.

Het verwerken van banden en overig rubber moet plaatsvinden in overeenstemming met onderstaande minimumstandaard(en). Dit betekent dat het bevoegd gezag ook voor hoogwaardiger vormen van verwerken vergunning kan verlenen, tenzij de minimumstandaard hiervoor specifieke beperkingen bevat.

Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen voor het verwerken van de afvalstoffen op een manier die laagwaardiger is dan de minimumstandaard als sprake is van uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld bij calamiteiten of de aanwezigheid van bepaalde ZZS. Zie ook de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De volgende minimumstandaarden gelden voor het verwerken van banden en overig rubber:

Wat bovenstaande minimumstandaard(en) betekenen in relatie tot hoogwaardige verwerking staat beschreven in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Het kan zijn dat er ZZS in de afvalstof zitten. Zowel de beschreven wetgeving als de toetsingskaders van hoofdstuk Mengen van afvalstoffen en hoofdstuk ZZS en overige zorgstoffen kunnen beperkingen stellen aan het verwerken van afvalstoffen met ZZS. Bij het beoordelen of een verwerking kan worden vergund, betrekt het bevoegd gezag ook deze hoofdstukken. In paragraaf 5.3 van ZZS en overige zorgstoffen staat meer informatie en een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn.

Onderstaand toetsingskader is gebaseerd op Grensoverschrijdend transport. Daarin staat het algemene toetsingskader, de bezwaargronden en de bijbehorende procedures voor het grensoverschrijdend transport (verder: overbrenging) van afvalstoffen vanuit of naar Nederland die de ILT hanteert in het kader van de Europese verordening voor de overbrenging van afvalstoffen (EVOA).

In dit afvalplan is bovenstaande uitgewerkt tot een specifiek toetsingskader voor het beoordelen of het overbrengen van afvalstof is toegestaan. Indien dit specifieke toetsingskader afwijkt van het bepaalde in 'Grensoverschrijdend transport', dan gaat het toetsingskader van dit afvalplan voor.

Op 20 mei 2024 is de gewijzigde Verordening (EU) 2024/1157 in werking getreden. De gewijzigde EVOA (hierna nEVOA) treedt gefaseerd in werking. Tot 20 mei 2026 zijn de bepalingen van Verordening (EU) 1013/2006 nog van toepassing op het overbrengen van afval. In Grensoverschrijdend transport wordt hier verder op ingegaan. Wanneer het daar specifiek gaat over bepalingen uit de gewijzigde EVOA is dit aangeduid met ‘nEVOA’. In de overige gevallen staat er enkel ‘EVOA’. Als de oude en nieuwe bepalingen dezelfde zijn maar bijvoorbeeld de artikelen anders genummerd zijn, dan is het artikel uit de gewijzigde EVOA als uitgangspunt genomen en het artikel uit de nog niet gewijzigde EVOA tussen haakjes gezet.

Mate van nuttige toepassing / elke mate van storten of anderszins verwijderen

Wanneer in onderstaande tekst wordt gesproken over ‘de mate van nuttige toepassing’ heeft dat betrekking op de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden. Dit geldt ook voor de zinsnede ‘elke mate van storten of anderszins verwijderen’. Ook dan gaat het over de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden.

Paragraaf 4.2.2 Mate van nuttige toepassing in ‘Grensoverschrijdend transport’ bevat het toetsingskader om te bepalen wanneer de mate van nuttige toepassing de overbrenging niet rechtvaardigt indien voor een afvalstof de haalbare mate van nuttige toepassing niet is gedefinieerd in het keten- of afvalplan.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Als in de afvalstoffen die worden overgebracht ZZS voorkomen, kan het nodig zijn om van onderstaande toetsingskader af te wijken. Bijvoorbeeld als er POP’s inzitten waardoor de POP-verordening beperkingen stelt aan het verwerken. Paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen van dit plan geeft een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn. In ZZS en overige zorgstoffen staat een overzicht van de wetgeving rond het verwerken van afvalstoffen met ZZS en staan toetsingskaders wanneer een verwerking doelmatig is. Dit kan ook van belang zijn bij het beoordelen van een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport.

Reikwijdte van het toetsingskader, bezwaargronden en voorwaarden

Onderstaand toetsingskader geldt voor alle deelstromen voor banden en overig rubber  zoals benoemd in De minimumstandaard van dit afvalplan. Waar nodig benoemt het toetsingskader bepaalde deelstromen afzonderlijk, omdat daarvoor afwijkende bepalingen of voorwaarden gelden.

Het toetsingskader geldt voor de volgende overbrengingen:

• het overbrengen van afval binnen de Europese Unie, en
• invoer van buiten de Europese Unie en uitvoer naar buiten de Europese Unie, tenzij toetsing aan de EVOA al direct leidt tot bezwaar, zie paragraaf 3.3.1 Verbodsbepalingen in ‘Grensoverschrijdend transport’.

Het toetsingskader geeft aan wanneer een overbrenging niet is toegestaan en of er specifieke bepalingen gelden. In alle overige gevallen is de overbrenging wel toegestaan. In de eerste tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor nuttige toepassing’ (artikel 12 EVOA). In de tweede tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor verwijderen’ (artikel 11 EVOA). Voor het overbrengen voor verwijderen geldt vanaf 21 mei 2026 dat artikel 11 nEVOA van toepassing is. Vanaf deze datum verlenen de bevoegde autoriteiten van verzending en van bestemming geen toestemming voor een overbrenging voor verwijderen, tenzij aan alle voorwaarden uit artikel 11 lid 1 onder a tot en met h en/of artikel 11 lid 2 nEVOA is voldaan.

Zie ook Grensoverschrijdend transport.

Dit deel van het plan geeft toelichting op de toetsingskaders. Ook geeft het aanvullende informatie die van belang kan zijn bij het nemen van besluiten over het verwerken of het grensoverschrijdend transport.

Het gehele plan, en dus ook deze toelichting, gaat over afvalstoffen. Daarom is ook de vraag belangrijk wanneer sprake is van een afvalstof of niet. In paragraaf 6.2 Afvalstof of niet-afvalstof staat hierover specifieke informatie.

Dit afvalplan heeft betrekking op banden en overig rubber.

Onder banden vallen alle verschillende typen banden zoals autobanden, vrachtwagenbanden, fietsbanden en alles wat daarmee vergelijkbaar is.

‘Overig rubber’ is onder andere het zogenoemde technisch rubber uit de industrie. Rubberafval dat ontstaat na sloop- demontage-, scheidings- en sorteeractiviteiten en een gescheiden fractie elastomeren uit sorteeractiviteiten van gemengde kunststoffen vallen onder dit plan. Technisch rubber is een specifieke vorm van deze elastomeren. Onder technisch rubber vallen transportbanden uit de industrie zoals een loopband of een rupsband.

Rubber kan gevulkaniseerd synthetisch rubber zijn, natuurrubber of siliconen.

Microplastics

Microplastics komen zowel bij de productie, gebruik als het verwerken van banden vrij. Tijdens het gebruik van banden komt er jaarlijks ruim 2500 ton microplastics in de natuur zie Waarom minder microplastics nodig en haalbaar is | TNO. Banden vormen daarmee de grootste bron. Het RIVM ontwikkelt een kennisagenda rond microplastics: 2022-0188.pdf (rivm.nl).

Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) voor Autobanden

Voor autobanden als bedoeld in het Besluit beheer autobanden geldt een uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. In dit besluit zijn onder andere minimale eisen voor het verwerken van autobanden opgenomen waar producenten (met inbegrip van importeurs) zich aan moeten houden. Ook kent het besluit eigen begrippen (zo is bijvoorbeeld sprake van 'hergebruik als materiaal'). Voor het toetsen of producenten voldoen aan de verplichtingen in het kader van de Regeling voor uitgebreide producentverantwoordelijkheid gelden de eisen en begrippen zoals die in Besluit worden aangehouden en niet deze minimumstandaard.

Afvalstoffen die vergelijkbaar zijn, maar onder andere plannen vallen

Onderstaande afvalstoffen zijn enigszins vergelijkbaar met de afvalstoffen uit dit plan, maar vallen onder andere plannen (niet limitatief):

Euralcodes die een relatie hebben met dit plan (indicatief)

De volgende euralcodes kunnen betrekking hebben op afval dat valt onder de reikwijdte van dit afvalplan: 160103; 191204.
Deze opsomming is indicatief. Euralcodes kunnen namelijk relevant zijn voor meerdere keten- of afvalplannen. Uitsluitend de Afbakening van dit afvalplan bepaalt wat onder dit plan valt en niet deze opsomming van euralcodes. Zie de Handreiking Eural (pdf, 4.3 MB) om de juiste euralcode voor een afvalstof te bepalen.

Onderstaande twee paragrafen geven toelichting bij paragraaf 2 van dit afvalplan die gaat over het gescheiden houden en mengen van afvalstoffen en over de minimumstandaard.

Voor mengen is in veel gevallen een vergunning nodig (zie de Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB)). De minimumstandaard en de afvalcategorieën uit bijlage II van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) vormen de basis voor de regels voor het gescheiden houden van afvalstoffen. In paragraaf 2.1.2 Vergunnen van mengen is het toetsingskader opgenomen voor het vergunnen van het mengen van banden en overig rubber. Wanneer sprake is van ‘mengen’ staat beschreven in paragraaf 4.1 Definitie van mengen van ‘Mengen van afvalstoffen’.

Onderstaand overzicht vat samen wanneer bedrijven of andere doelgroepen een verplichting hebben rond het gescheiden houden van banden en overig rubber. Soms is het een directe wettelijke verplichting en soms een afgeleide van het feit dat ‘mengen’ een milieubelastende activiteit is. Wil iemand die een plicht heeft om afvalstoffen gescheiden te houden deze toch samenvoegen, dan is sprake van mengen.

Bij het verwerken van afval vindt vaak ook mengen plaats met ander afval of met niet-afval. Voor het beoordelen van ‘mengen’ zijn de bepalingen en de toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen de basis. Daar moet het bevoegd gezag altijd rekening mee houden. In ‘mengen van afvalstoffen’ komt een aantal specifieke situaties van mengen aan bod, zoals bijvoorbeeld:

• paragraaf 4.2.2 Mengen van gevaarlijk afval
• paragraaf 4.2.4 Mengen van POP-houdende afvalstoffen en/of paragraaf 4.2.3 Mengen van afvalstoffen die PBT- of zPzB-stoffen of stoffen van ‘gelijkwaardige zorg’ bevatten

Kijk altijd bij alle toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen of deze op het mengen van banden en overig rubber van toepassing zijn. Overigens is bij gezamenlijke opslag of stapelen van voertuigbanden geen sprake van mengen, maar van opslag.

De essentie van het vergunnen van het mengen van banden en overig rubber is dat verwerking conform de minimumstandaard mogelijk moet blijven na het mengen. Voor banden en overig rubber betekent dat het volgende:

• Het bevoegd gezag kan vergunning verlenen voor het mengen van voertuigbanden binnen afvalcategorie 3 of met andere afvalstoffen of net-afvalstoffen als de banden vervolgens worden gerecycled. In geval van recycling door de productie van carbon black moet de verwerking voldoen aan de voorwaarden van de minimumstandaard onder a. Dat betekent dat op massabasis ten minste 35% van de input van de pyrolysestap moet worden verwerkt tot carbon black en de pyrolyseolie uitsluitend mag worden ingezet als brandstof in installaties met toereikende emissiebeperkende maatregelen.
• Het bevoegd gezag kan in afwijking van Mengen van afvalstoffen alleen vergunning verlenen voor het mengen van fietsbanden, niet recyclebare voertuigbanden en overige elastomeren onderling of met andere afvalstoffen binnen afvalcategorie 112B als:
  
  • deze afvalstoffen vervolgens nuttig worden toegepast; én
  • het bedrijf voorafgaand aan het mengen heeft aangetoond dat recyclen van de voertuigbanden gezien de aard of samenstelling, technisch niet mogelijk is of dat deze verwerkingsroute zo duur is dat de kosten voor afgifte van deze partijen aan de poort van de verwerker door de ontdoener, meer zouden bedragen dan €265,-/ton.

In geval van (gedeeltelijke) verwerking tot vloeibare brandstoffen geldt dat de brandbare fractie uitsluitend mag worden ingezet in installaties met toereikende emissiebeperkende maatregelen. Dit betekent dat mengen om de afvalstof in mobiele installaties zonder dergelijke maatregelen of buiten installaties te verbranden niet is toegestaan.

Het bevoegd gezag verbindt sturingsvoorschriften aan de vergunning voor het mengen van rubberafval om verwerking overeenkomstig de minimumstandaard te borgen. Het gebruik van sturingsvoorschriften in het algemeen is beschreven in paragraaf 2.4.2 ‘De minimumstandaard bestaat uit meerdere stappen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De onderstaande tabel vat de verwerkingsopties samen die op basis van de minimumstandaard vergund kunnen worden. De paragrafen onder de tabel geven meer uitleg en detail op die verschillende verwerkingsopties en geven ook meer informatie over de minimumstandaard uit paragraaf 2.

Bevoegd gezag kan vergunning verlenen voor een verwerking die leidt tot bandenvernieuwing van bedrijfswagenbanden, vliegtuigbanden en voorbereiden voor hergebruik van overig rubber. Deze verwerking voldoet aan de minimumstandaard.

Vrachtwagen- bus-, en vliegtuigbanden en autobandenkunnen middels loopvlakvernieuwing tot een nieuwe bruikbare band worden hersteld. Voor deze banden gebeurt dit dan ook regelmatig.

De minimumstandaarden van dit afvalplan sturen op het recyclen van rubber. Recycling is zowel voor banden als voor overig rubber wenselijk en voor banden ook de minimumstandaard. Recycling vindt plaats op verscheidene manieren: malen van (delen van) banden tot rubbergranulaat, rubberpoeder en rubbervezels; devulkanisatie en pyrolyse.

Rubber van banden wordt ook grotendeels gerecycled. Banden worden vermalen en gebruikt voor de productie van speeltoestellen of vermalen en omgevormd tot rubberen stoeptegels en matten. Ook het gebruik als infill op kunstgrasvelden was een veel gebruikte toepassing. Er is binnen Europa ondertussen echter wetgeving die het verspreiden van microplastics tegen moet gaan. Op 15 oktober 2023 is er in REACH bijlage XVII een restrictie opgenomen die het gebruik van rubbergranulaat op kunstgrasvelden verbiedt vanaf 2031.

Rubber van andere toepassingen (bijvoorbeeld transportbanden) wordt nog weinig gerecycled. Dat heeft m.n. te maken met economische aspecten (te weinig volume, wijd verspreide bron). Om die reden is de minimumstandaard voor overige rubber nog geen recycling maar ‘andere nuttige toepassing’ (zie aldaar). Dit geldt ook voor banden die niet geschikt zijn voor recycling

Tijdelijk gedeeltelijke recycling via pyrolyse toegestaan

Zonder nadere inperking zou de minimumstandaard voor banden betekenen dat in alle gevallen alleen volledige recycling voor vergunningverlening in aanmerking komt. De minimumstandaard biedt echter ook de mogelijkheid om banden via pyrolyse te verwerken tot carbon-black en een oliefractie, die onder voorwaarden als brandstof mag worden ingezet. Hoewel dit proces slechts tot gedeeltelijke recycling leidt (alleen de carbon-black), wordt het verwerken via pyrolyse als een interessante optie gezien, omdat hiermee (op termijn) een recyclaat kan worden gemaakt zonder de in banden aanwezige verontreinigingen (PAK’s en metalen). Om de ontwikkeling van pyrolyse een kans te geven is tijdelijk de afzet van de pyrolyse-olie als brandstof toegestaan (onder voorwaarden zoals beschreven in de minimumstandaard). Wel moeten exploitanten zoeken naar mogelijkheden om op afzienbare termijn ook de oliefractie te recyclen door het om te zetten in basischemicaliën.
De voorwaarden die aan deze ‘brandstofroute’ worden gesteld zijn tweeledig:

• De pyrolyse moet gericht zijn op de productie van tenminste 35% carbon black op massabasis betrokken op de input van de pyrolysestap (het granulaat grotendeels ontdaan van metaal, textiel, etc.). Dit carbon black wordt afgezet voor recycling.
• Voor de afzet van de pyrolyse-olie als brandstof moet gewaarborgd zijn dat deze alleen wordt ingezet in locaties waarvoor emissiebeperking is gereguleerd in specifieke regelgeving en/of in een omgevingsvergunning waarin waarborgen voor mens en milieu kunnen worden vastgelegd. Dit betekent dat afzet van de pyrolyse-olie als of het opwerken van de pyrolyse-olie tot een (bestanddeel van) brandstoffen voor motoren van voer-,vaar- en vliegtuigen, voor andere mobiele toepassingen of voor vormen van inzet buiten dergelijke installaties niet is toegestaan. Dit alles voor zover sprake blijft van een afvalstof. Hiertoe neemt het bevoegd gezag zo nodig sturingsvoorschriften in vergunningen van verwerkers op.

De brandstof zal uiteraard aan de wettelijke normen en privaatrechtelijke normen moeten voldoen afhankelijk waarvoor het gebruikt gaat worden. In paragraaf 3.4 Productie van vloeibare brandstoffen van hoofdstuk ‘Thermisch verwerken’ wordt het beleid dat hieraan ten grondslag ligt uitgelegd.

Bovenstaande optie om pyrolyse-olie die afkomstig is van het verwerken van banden af te zetten als brandstof is tijdelijk. Initiatiefnemers moeten er dus rekening mee houden dat de eisen worden aangescherpt en dat op termijn de verwerkte banden – afgezien van enige uitval tijdens het proces – weer geheel worden gerecycled.

Verwerkingsvormen vergeleken

In het RIVM rapport ‘Veilige en duurzame recycling: Casus pyrolyse van autobanden’ uit 2023 is pyrolyse van rubber vergeleken met mechanische recycling tot stalmatten. In die vergelijking komt mechanische recycling qua milieu-impact gunstiger uit. In ditzelfde onderzoek is pyrolyse van rubber ook vergeleken met het verbranden in cementovens. Dan is pyrolyse weer beter op het gebied van milieu-impact. Andere impact-categorieën zijn niet bekeken. In 2022 is er ook een onderzoek gepubliceerd waarin verschillende verwerkingsalternatieven vanvoor banden zijn vergeleken: mLCA verwerkingsalternatieven banden. Daar waren de uitkomsten van hoog naar lager: loopvlakvernieuwing van bedrijfswagenbanden (truck en bus) en vliegtuigbanden, vermaling tot rubbergranulaat, rubberpoeder en rubbervezels, devulkanisatie, pyrolse en verbranding met energieterugwinning (in elektriciteitscentrales en cementindustrie).

Voor overige rubber (elastomeren, siliconen) geldt andere nuttige toepassing als minimumstandaard. Hoofdgebruik als brandstof is daarbij de meest gebruikte keuze.

Technisch rubber is een specifieke vorm van elastomeren. Onder technisch rubber vallen transportbanden uit de industrie zoals een loopband of een rupsband.

Een deel van deze afvalstoffen kan door verontreinigingen niet worden gerecycled en wordt daarom verbrand met energieterugwinning.

Banden die niet recyclebaar zijn

Voor banden die niet recyclebaar zijn is de minimumstandaard ‘andere nuttige toepassing’ bijvoorbeeld hoofdgebruik als brandstof. Afhankelijk van de manier waarop banden zijn toegepast en/of de wijze waarop banden vervolgens in de afvalfase komen, kan het voorkomen dat recycling überhaupt niet mogelijk is. Hetzelfde geldt voor banden waarvoor is gebleken dat recycling te duur is (meer dan €265,-/ton aan de poort van de verwerker). Voor deze banden is de minimumstandaard ‘andere nuttige toepassing’, bijvoorbeeld hoofdgebruik als brandstof.

Welke kosten bij de berekening van het bedrag van € 265,- meegenomen mogen worden, staat beschreven in paragraaf 3.2 Wat wel of niet binnen het grensbedrag € 265,- per ton valt? van ‘Gebruik van het kostencriterium’. Als deze afvalstoffen om dezelfde reden voor een andere wijze van verwerken worden overgebracht (van of naar Nederland) moet het kennisgevingsdossier de informatie bevatten die staat beschreven in paragraaf 4 Export en de grenswaarde van € 265,- per ton van ‘Gebruik van het kostencriterium’.

Verwerkers die deze banden accepteren, nemen in hun acceptatiebeleid op dat ze banden alleen accepteren als is aangetoond dat de banden niet voor recycling geschikt zijn of, dat recyclen duurder is dan € 265,-/ton. In het acceptatiebeleid moet zijn aangegeven hoe dit door bedrijven moet worden aangetoond en hoe de verwerker dit administreert. Daarbij baseert de verwerker zich op het toetsingskader van paragraaf 2.4.1 van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

Het verbranden van de afvalstoffen zonder dat hierbij energie wordt teruggewonnen is voor geen van de afvalstoffen van dit plan toegestaan.

Storten is volgens de minimumstandaard niet toegestaan. Bovendien geldt op grond van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa), artikel 1, eerste lid, een stortverbod voor:

• banden afkomstig van motorrijtuigen en aanhangwagens (categorie 14);
• rubberafval (categorie 40).

Meer informatie over de stortverboden staat in Opstellen en uitvoeren stortverboden.

Van de ZZS in onderstaande tabel is bekend (bron) dat ze in banden en overig rubber kunnen voorkomen in concentraties boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS. Als dat het geval is, moet bij het beoordelen van de vergunbaarheid dit toetsingskader betrokken worden.

Regels voor specifieke ZZS

Voor veel zorgstoffen gelden Europese regels. Bevat een afvalstof een stof die onder het Verdrag van Stockholm is aangemerkt als persistente organische verontreinigende stof (persistent organic pollutant, POP), dan moet de verwerking op de eerste plaats voldoen aan de POP-verordening. In geval van recyclen tot materialen die op de markt worden gebracht (als niet-afvalstof), kunnen de POP-verordening, de REACH-verordening en productregelgeving beperkingen inhouden voor de aanwezigheid van een zorgstof. In de tweede kolom van onderstaande tabel is aangegeven of de betreffende ZZS is opgenomen in de POP-verordening of op de kandidaten-, restrictie- of autorisatielijst van REACH. Zie ook paragraaf 3.2.1 Stoffen- en productwetgeving van ‘ZZS en overige zorgstoffen’.

Acceptatie- en verwerkingsbeleid afvalverwerkers

Afvalverwerkers moeten aandacht besteden aan ZZS in de acceptatie- en verwerkingsprocedures (A&V), zie de Leidraad vergunningverlening afvalverwerking (pdf, 853 kB). Bij het aanvragen van een vergunning maken afvalbedrijven en het bevoegd gezag per geval een afweging welke ZZS en andere zorgstoffen relevant zijn in een specifieke situatie. Onderstaand overzicht kan als startpunt worden gebruikt om een indicatie te krijgen welke ZZS aandacht vragen, maar is niet limiterend. ZZS en andere zorgstoffen kunnen al bij lage concentraties relevant zijn voor de wijze waarop afvalstoffen verwerkt kunnen of mogen worden, bijvoorbeeld doordat bij de verwerking emissies naar bodem, water of lucht optreden. Zie ook de webpagina aanpak van zeer zorgwekkende stoffen (IPLO) en de ZZS-navigator van het RIVM.

Afvalstof of niet-afvalstof

ZZS en overige zorgstoffen kunnen ook relevant zijn bij het beoordelen of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof. Zie hiervoor de toetsingskaders in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP.

Overzicht van relevante ZZS

Onderstaande tabel geeft een overzicht (niet-limitatief) van ZZS die boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’ aanwezig kunnen zijn in banden en overig rubber. Het betreft een momentopname van beschikbare kennis. Op enig moment kan nieuwe informatie beschikbaar komen, door nieuwe of betere metingen maar ook doordat het gebruik van zorgstoffen in grondstoffen en producten verandert.

In oude banden (geproduceerd vóór 2010) en in banden geproduceerd buiten Europa kunnen PAK’s voorkomen. In overige banden komen waarschijnlijk geen ZZS voor in gehaltes hoger dan de concentratiegrenswaarde.

In partijen rubber productieafval afkomstig van een producent die een bepaald additief heeft gebruikt dat een ZZS is, kunnen deze ZZS aanwezig zijn boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’, zie onderstaande tabel.

De informatie zoals weergegeven in bovenstaande twee tabellen is ook te vinden in de ZZS in afval Zoeker van het RIVM en zal op termijn uit dit afvalplan verdwijnen.

In onderstaande alinea’s wordt achtereenvolgens ingegaan op de beoordeling uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, afvalstof of niet afvalstof, kritieke materialen, BREF en relevante bronvermeldingen.

Het Besluit beheer autobanden verplicht in het kader van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) producenten van autobanden (waaronder importeurs) om te zorgen voor de verwerking van autobanden. Het besluit is alleen van toepassing op autobanden van personenauto’s en bedrijfsauto’s die lichter zijn dan 3.500 kg en vervoermiddelen die voortbewogen kunnen worden door de betreffende auto’s. De manier waarop bedrijven hier invulling aan geven moet gemeld worden aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW). Het meldingsformulier is opgenomen in de Regeling beheer autobanden. Bovendien geldt er voor de periode van 1 januari 2023 tot en met 31 december 2027 een besluit tot algemeenverbindendverklaring voor banden (kenmerk IENW/BSK-2022/35213). Dit besluit vult de UPV van de bandenproducenten verder in, waaronder door te regelen dat in beginsel alle producenten/importeurs een afvalbeheerbijdrage dienen af te dragen. Deze bijdrage wordt onder andere ingezet voor de inzameling en verwerking van banden.

In een circulaire economie gaan zo min mogelijk materialen verloren. Voor steeds meer residuen, gebruikte producten of afvalstoffen wordt een veilige, zinvolle en zo hoogwaardig mogelijke toepassing gezocht. Daarbij wordt steeds vaker de vraag gesteld of een materiaal een afvalstof is, of nog moet blijven. Voor het werken met afvalstoffen gelden namelijk specifieke regels en vaak is ook een specifieke vergunning vereist in verband met de veiligheid voor mens en milieu. Bovendien mag niet zomaar elk bedrijf met afvalstoffen werken en ook bij (grensoverschrijdend) transport is de status van belang.

Het begrip ‘afvalstof’ moet ruim worden uitgelegd. In beginsel kan elke stof of elk voorwerp een afvalstof zijn, wanneer de houder zich daarvan ontdoet, wil of moet ontdoen. Meer informatie over het zelf maken van deze beoordeling, is te vinden in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP en de Handreiking afvalstof of niet-afvalstof.

Voor banden en overig rubber volgt hier een aantal specifieke aandachtspunten bij de beoordeling afvalstof of niet-afvalstof. Deze aandachtspunten beschrijven niet het volledige beoordelingskader.

Hergebruik

Om te kunnen bepalen of sprake is van hergebruik of een afvalstof is het van belang om vast te stellen wat de intentie van de houder is met de banden. Als een houder zich van de banden ontdoet, wil ontdoen of moet ontdoen is er sprake van een afvalstof. Auto- of vrachtwagenbanden die versleten zijn, kunnen na loopvlakvernieuwing opnieuw als band onder een voertuig. In Europa is dit bekend onder de naam ‘retreading’. Vraagt een houder om loopvlakvernieuwing voor zijn eigen banden, met de intentie deze vernieuwd terug te ontvangen, dan kan er gezegd worden dat er geen intentie is om zich van de banden te ontdoen. In dat geval zijn de banden mogelijk geen afvalstof. Er moet wel gekeken worden of deze nog wel geschikt zijn voor hergebruik. Per geval zal een afweging moeten worden gemaakt over de mogelijkheid van het hergebruik.

Ook bij overige rubberen voorwerpen is het van belang om vast te stellen wat de intentie van de houder is. Wanneer een particulier bijvoorbeeld rubber speelgoed verkoopt met het doel deze een tweede leven te geven, is sprake van hergebruik en is geen sprake van een afvalstof. Ook het aanbieden van rubber speelgoed aan een kringloopwinkel kan betekenen dat er sprake is van hergebruik. Het moet dan wel zo zijn dat de winkel bij het in ontvangst nemen het speelgoed controleert op geschiktheid voor hergebruik en dan alleen het speelgoed inneemt dat daarvoor geschikt is. Daarnaast moet er een hoge mate van zekerheid zijn dat het speelgoed weer verkocht kan worden. Voor de beoordeling of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof zal per geval een afweging moeten worden gemaakt over de afvalstatus van het materiaal, op basis van alle feiten en omstandigheden van dat geval.

Einde-afvalstof

Wanneer een houder zich van de autobanden (of overig rubber) ontdoet of wil of moet ontdoen, is er sprake van een afvalstof. De ontvanger bepaalt vervolgens welke afvalbehandeling volgt. Van ingezamelde autobanden kan van het rubber een granulaat worden gemaakt. Dit rubbergranulaat kent verschillende toepassingen zoals infill voor kunstgrasvelden, maar ook als grondstof voor een proces van pyrolyse/chemische recycling. Nadat de recycling is afgerond, kan aan de hand van de voorwaarden van artikel 1.1 lid 6 Wet milieubeheer (Wm) en Afvalstof of niet-afvalstof een beoordeling worden gemaakt of er sprake is van einde-afval, op basis van alle feiten en omstandigheden van dat geval.

Let op: Het is mogelijk dat banden en overig rubber dat wordt verwerkt tot rubbergranulaat om te worden gebruikt als infill op kunstgrasvelden niet aan de voorwaarden voor einde-afval voldoet. Deze toepassing kan namelijk ongunstige effecten voor het milieu opleveren. Indien hier sprake van is, is dit materiaal een afvalstof. Op 15 oktober 2023 is er in REACH bijlage XVII een restrictie opgenomen die het gebruik van rubbergranulaat op kunstgrasvelden verbiedt vanaf 2031. Het gaat bij ‘gebruik’ om de uitleg zoals dat gedefinieerd is in REACH. Dit betekent dat het aanvullen van velden met rubbergranulaat als infill vanaf 2031 niet meer mag. Het sporten op velden waar nog infill van rubbergranulaat op ligt mag nog wel.

Op de markt als niet-afvalstof

In alle gevallen geldt dat wanneer banden en overig rubber als niet-afvalstof op de markt wordt gebracht (al dan niet direct of na nuttige toepassing), het minimaal moet voldoen aan de geldende stoffen- en productregelgeving. Hierbij moet onder andere gedacht worden aan REACH, de POP-verordening en de eisen volgend uit de Warenwetgeving.

Kritieke materialen zijn grondstoffen als metalen en mineralen die van significante economische waarde zijn en waarvoor een verlaagde leveringszekerheid bestaat omdat de EU in hoge mate afhankelijk is van niet-EU landen. In sommige afvalstoffen zitten deze kritieke materialen. Uit bepaalde afvalstoffen kunnen deze materialen worden teruggewonnen of zijn daartoe ontwikkelingen gaande. We spreken dan van ‘potentieel terugwinbare kritieke materialen’.

Banden en overig rubber bevat naar verwachting geen potentieel terugwinbare kritieke materialen. Deze afvalstof wordt in het rapport ‘Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3’ (TNO, 2023) niet genoemd als kansrijke afvalstof hiervoor.

In paragraaf 3.6 Kritieke materialen en hoogwaardigheid in ‘vormen van recycling beoordelen’ van het CMP staat meer informatie over kritieke materialen in relatie tot afvalverwerking.

De minimumstandaard voldoet aan de BBT-referentiedocumenten (BREF’s) die zijn opgesteld in het kader van de Richtlijn industriële emissies (RIE) en voorheen in het kader van de in de RIE opgenomen IPPC-richtlijn. In het rapport Inventarisatie BREF CMP (xlsx, 2 MB) is het resultaat van deze toetsing weergegeven.

Voor dit onderdeel van het CMP zijn de volgende documenten gebruikt :

• SGS Introk (2022). mLCA verwerkingsalternatieven banden.
• RoyalHaskoning DHV (2022a). Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen.
• RoyalHaskoning DHV (2022b). Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing.
• TNO (2023). Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3.
• SGS Intron (2019). ZZS in afvalstoffen – update 2019.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

In voorbereiding op het CMP is onderzoek gedaan naar verschillende vormen van het verwerken van banden van personenauto’s. In dit onderzoek stond de mLCA centraal (SGS Intron 2022). Devulkanisatie kwam naar voren als geprefereerde vorm voor het recyclen.

Zowel voor vrachtwagenbanden als voor vliegtuig- en busbanden wordt devulkanisatie al op grote schaal gedaan. Voor autobanden ook, maar op kleine schaal. Dit komt doordat autobanden hoofdzakelijk uit synthetisch rubber bestaan. Synthetisch rubber is moeilijker te devulkaniseren dan het natuurlijk rubber waaruit vrachtwagenbanden hoofdzakelijk bestaan. Devulkanisatie heeft dus meerwaarde maar is nog geen reële optie voor alle banden (voldoende verwerkingscapaciteit, acceptabel kostenniveau, etc.). Deze techniek groeit echter snel. Zodra devulkanisatie ook voor autobanden een reële verwerkingsoptie wordt, kan een aanpassing van de minimumstandaard worden overwogen.

Pyrolyse scoorde na devulkanisatie het hoogst op milieuwinst. In Nederland wordt deze techniek al steeds vaker toegepast en nieuwe installaties voor pyrolyse zijn in aanbouw of al bijna beschikbaar. Deze hebben naar verwachting veel capaciteit. Ook dit kan op termijn leiden tot het aanpassen van de minimumstandaard. De mogelijkheid die de minimumstandaard nu biedt om pyrolyse-olie af te zetten als brandstof is tijdelijk. Bij toekomstige herzieningen van het CMP wordt dit opnieuw overwogen.

Het recyclen van ander rubberafval dan banden is technisch mogelijk maar kan nog geen minimumstandaard zijn vanwege logistieke en kwalitatieve redenen. Wanneer marktontwikkelingen hier aanleiding toe geven wordt het aanpassen van de minimumstandaard overwogen.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in Wat is het CMP.