Reststoffen drinkwaterbereiding

Dit deel van het plan beschrijft hoe bedrijven reststoffen van drinkwaterbereiding moeten verwerken en wat daarbij de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bevoegde instanties moeten bij het nemen van besluiten rekening houden met het CMP en dus met deze toetsingskaders (artikel 10.14 van de Wet milieubeheer).

De primaire doelgroepen waarvoor dit plan geschreven is, zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat voor deze activiteiten toestemming moet verlenen. Die toestemming wordt verleend in een omgevingsvergunning voor het verwerken van de afvalstoffen of met een beschikking op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport. Voor de omgevingsvergunning zijn gemeenten en provincies het bevoegd gezag (namens hen vaak een omgevingsdienst). Voor de beschikking op de kennisgeving is dat de minister (namens de minister de ILT).

Omdat dit deel primair geschreven is voor afvalverwerkende bedrijven en het bevoegd gezag, worden specifieke technische en juridische termen gebruikt. Voor het lezen van dit deel is daarom een bepaalde mate van kennis over de afvalwetgeving, het proces van vergunningverlening en de regels voor grensoverschrijdend transport vereist. Voor lezers die niet tot de primaire doelgroep behoren en toch meer informatie over het verwerken van deze afvalstof willen lezen, zijn met name de paragrafen met toelichting interessant (paragraaf 4 en verder).

De bepalingen van dit afvalplan gelden voor de volgende afvalstoffen:

Zie ook paragraaf 4  Toelichting op de afbakening. Onderdeel daarvan is een overzicht van afvalstoffen die lijken op de afvalstoffen van dit afvalplan, maar vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Voor hoogwaardige verwerking of vanuit de zorg voor mens en milieu is het soms nodig om verontreinigingen af te scheiden of afvalstoffen integraal te verwijderen. Voor de gewenste verwerking kan het noodzakelijk zijn om afvalstoffen gescheiden te houden. Onderstaande paragrafen gaan in op de volgende aspecten die van belang zijn het bij het vergunnen van het verwerken van reststoffen van drinkwaterbereiding:

• mengen van afvalstoffen (paragraaf 2.1)
• de minimumstandaard (paragraaf 2.2)

Mengen is in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) aangewezen als een milieubelastende activiteit waarvoor in bepaalde gevallen een vergunning nodig is. Het gaat zowel over het mengen van afvalstoffen onderling als over het mengen met niet-afvalstoffen. Ook bij het samenvoegen binnen één afvalcategorie kan sprake zijn van mengen en kan een vergunningplicht gelden.

De Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB) is een hulpmiddel om na te gaan of voor het mengen een vergunning is vereist. Daarnaast wordt in Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal beschreven wanneer een vergunning is vereist voor de productie van bouwstoffen uit afvalstoffen.

De afvalcategorieën uit bijlage II van Bal vormen de basis voor het gescheiden houden van afval en voor de vergunningplicht voor het mengen van afvalstoffen. Correct gescheiden houden van afvalstoffen waarborgt een latere (hoogwaardige) verwerking volgens de minimumstandaard. De minimumstandaard is daarom de basis voor de indeling in deze categorieën.

Onderstaande tabel verduidelijkt welke afvalstoffen onder welke afvalcategorie vallen.

De wettelijke regels over hoe deze bedrijven hun afvalstoffen gescheiden moeten houden staan in paragraaf 5.1.1 Gescheiden houden van afvalstoffen.

Het bevoegd gezag toetst een vergunningaanvraag voor het mengen aan Mengen van afvalstoffen en de daarin opgenomen toetsingskaders.

Dit plan bevat voor reststoffen van drinkwaterbereiding de volgende specifieke bepalingen waarmee het bevoegd gezag in afwijking van de algemene toetsingskaders rekening moet houden:

De Toelichting op mengen van afvalstoffen in paragraaf 5.1.2 geeft aan wat zowel de wetgeving als de toetsingskaders van het CMP concreet betekenen voor het vergunnen van het mengen van reststoffen van drinkwaterbereiding.

Het verwerken van reststoffen van drinkwaterbereiding moet plaatsvinden in overeenstemming met onderstaande minimumstandaard(en). Dit betekent dat het bevoegd gezag ook voor hoogwaardiger vormen van verwerken vergunning kan verlenen, tenzij de minimumstandaard hiervoor specifieke beperkingen bevat.

Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen voor het verwerken van de afvalstoffen op een manier die laagwaardiger is dan de minimumstandaard als sprake is van uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld bij calamiteiten of de aanwezigheid van bepaalde ZZS. Zie ook de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De volgende minimumstandaarden gelden voor het verwerken van reststoffen van drinkwaterbereiding:

Wat bovenstaande minimumstandaard(en) betekenen in relatie tot hoogwaardige verwerking staat beschreven in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Bovenstaande minimumstandaard houdt rekening met de aanwezigheid van arseen. Het kan zijn dat ook andere ZZS in de afvalstof zitten. Zowel de beschreven wetgeving als de toetsingskaders voor Mengen van afvalstoffen en ZZS en overige zorgstoffen kunnen beperkingen stellen aan het verwerken van afvalstoffen met ZZS. Bij het beoordelen of een verwerking kan worden vergund, betrekt het bevoegd gezag ook deze onderwerpen. In paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen staat meer informatie en een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn.

Onderstaand toetsingskader is gebaseerd op Grensoverschrijdend transport. Daarin staat het algemene toetsingskader, de bezwaargronden en de bijbehorende procedures voor het grensoverschrijdend transport (verder: overbrenging) van afvalstoffen vanuit of naar Nederland die de ILT hanteert in het kader van de Europese verordening voor de overbrenging van afvalstoffen (EVOA).

In dit afvalplan is bovenstaande uitgewerkt tot een specifiek toetsingskader voor het beoordelen of het overbrengen van afvalstof is toegestaan. Indien dit specifieke toetsingskader afwijkt van het bepaalde in grensoverschrijdend transport, dan gaat het toetsingskader van dit afvalplan voor.

Op 20 mei 2024 is de gewijzigde Verordening (EU) 2024/1157 in werking getreden. De gewijzigde EVOA (hierna nEVOA) treedt gefaseerd in werking. Tot 20 mei 2026 zijn de bepalingen van Verordening (EU) 1013/2006 nog van toepassing op het overbrengen van afval. In Grensoverschrijdend transport wordt hier verder op ingegaan. Wanneer het daar specifiek gaat over bepalingen uit de gewijzigde EVOA is dit aangeduid met ‘nEVOA’. In de overige gevallen staat er enkel ‘EVOA’. Als de oude en nieuwe bepalingen dezelfde zijn maar bijvoorbeeld de artikelen anders genummerd zijn, dan is het artikel uit de gewijzigde EVOA als uitgangspunt genomen en het artikel uit de nog niet gewijzigde EVOA tussen haakjes gezet.

Mate van nuttige toepassing / elke mate van storten of anderszins verwijderen

Wanneer in onderstaande tekst wordt gesproken over ‘de mate van nuttige toepassing’ heeft dat betrekking op de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden. Dit geldt ook voor de zinsnede ‘elke mate van storten of anderszins verwijderen’. Ook dan gaat het over de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden.

Paragraaf 4.2.2 Mate van nuttige toepassing in ‘Grensoverschrijdend transport’ bevat het toetsingskader voor het bepalen wanneer de mate van nuttige toepassing de overbrenging niet rechtvaardigt indien voor een afvalstof de haalbare mate van nuttige toepassing niet is gedefinieerd  in het keten- of afvalplan.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Als in de afvalstoffen die worden overgebracht ZZS voorkomen, kan het nodig zijn om van onderstaande toetsingskader af te wijken. Bijvoorbeeld als er POP’s inzitten waardoor de POP-verordening beperkingen stelt aan het verwerken. Paragraaf 5.3  ZZS en overige zorgstoffen van dit plan geeft een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn. In ZZS en overige zorgstoffen staat een overzicht van de wetgeving rond het verwerken van afvalstoffen met ZZS en staan toetsingskaders wanneer een verwerking doelmatig is. Dit kan ook van belang zijn bij het beoordelen van een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport.

Reikwijdte van het toetsingskader, bezwaargronden en voorwaarden

Onderstaand toetsingskader geldt voor alle deelstromen van reststoffen van drinkwaterbereiding zoals benoemd in de minimumstandaard van dit afvalplan. Waar nodig benoemt het toetsingskader bepaalde deelstromen afzonderlijk, omdat daarvoor afwijkende bepalingen of voorwaarden gelden.

Het toetsingskader geldt voor de volgende overbrengingen:

• het overbrengen van afval binnen de Europese Unie, en
• invoer van buiten de Europese Unie en uitvoer naar buiten de Europese Unie, tenzij toetsing aan de EVOA al direct leidt tot bezwaar, zie paragraaf 3.3.1 Verbodsbepalingen in ‘Grensoverschrijdend transport’.

Het toetsingskader geeft aan wanneer een overbrenging niet is toegestaan en of er specifieke bepalingen gelden. In alle overige gevallen is de overbrenging wel toegestaan. In de eerste tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor nuttige toepassing’ (artikel 12 EVOA). In de tweede tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor verwijderen’ (artikel 11 EVOA). Voor het overbrengen voor verwijderen geldt vanaf 21 mei 2026 dat artikel 11 nEVOA van toepassing is. Vanaf deze datum verlenen de bevoegde autoriteiten van verzending en van bestemming geen toestemming voor een overbrenging voor verwijderen, tenzij aan alle voorwaarden uit artikel 11 lid 1 onder a tot en met h en/of artikel 11 lid 2 nEVOA is voldaan. Zie ook Grensoverschrijdend transport.

Dit deel van het plan geeft toelichting op de toetsingskaders. Ook geeft het aanvullende informatie die van belang kan zijn bij het nemen van besluiten over het verwerken of het grensoverschrijdend transport.

Het gehele plan, en dus ook deze toelichting, gaat over afvalstoffen. Daarom is ook de vraag belangrijk wanneer sprake is van een afvalstof of niet. In paragraaf 6.1 Afvalstof of niet-afvalstof staat hierover specifieke informatie.

Reststoffen van drinkwaterbereiding komen vrij bij de bereiding van drinkwater. Deze reststoffen zijn overwegend anorganisch van samenstelling en bestaan in hoofdzaak uit kalkkorrels, waterijzer, grindfilters (van beluchting of het afscheiden van ijzer of mangaan), slibben en zand. Reststoffen die voldoen aan de definitie van ‘grond’ of ‘baggerspecie’ uit het Besluit bodemkwaliteit (artikel 1, eerste lid, Bbk) vallen niet onder dit afvalplan.

Afvalstoffen die vergelijkbaar zijn, maar onder andere plannen vallen

Onderstaande afvalstoffen zijn enigszins vergelijkbaar met de afvalstoffen uit dit plan, maar vallen onder andere plannen (niet limitatief):

Euralcodes die een relatie hebben met dit plan (indicatief)

De volgende euralcodes kunnen betrekking hebben op afval dat valt onder de reikwijdte van dit afvalplan: 190901; 190902; 190903; 190905; 190906; 190999.

Deze opsomming is indicatief. Euralcodes kunnen namelijk relevant zijn voor meerdere keten- of afvalplannen. Uitsluitend de Afbakening van dit afvalplan bepaalt wat onder dit plan valt en niet deze opsomming van euralcodes. Zie de Handreiking Eural (pdf, 4.3 MB) om de juiste euralcode voor een afvalstof te bepalen.

Onderstaande twee paragrafen geven toelichting bij paragraaf 2 van dit afvalplan die gaat over het gescheiden houden en mengen van afvalstoffen en over de minimumstandaard.

Voor mengen is in veel gevallen een vergunning nodig (zie de Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB)). De minimumstandaard en de afvalcategorieën uit bijlage II van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) vormen de basis voor de regels voor het gescheiden houden van afvalstoffen. In paragraaf 2.1.2 Vergunnen van mengen is het toetsingskader opgenomen voor het vergunnen van het mengen van reststoffen van drinkwaterbereiding. Wanneer sprake is van ‘mengen’ staat beschreven in paragraaf 4.1 Definitie van mengen van ‘Mengen van afvalstoffen'.

Onderstaand overzicht vat samen wanneer bedrijven of andere doelgroepen een verplichting hebben rond het gescheiden houden van reststoffen van drinkwaterbereiding. Soms is het een directe wettelijke verplichting en soms een afgeleide van het feit dat ‘mengen’ een milieubelastende activiteit is. Wil iemand die een plicht heeft om afvalstoffen gescheiden te houden deze toch samenvoegen, dan is sprake van mengen.

Bij het verwerken van afval vindt vaak ook mengen plaats met ander afval of met niet-afval. Voor het beoordelen van ‘mengen’ zijn de bepalingen en de toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen de basis. Daar moet het bevoegd gezag altijd rekening mee houden. In ‘Mengen van afvalstoffen’ komt een aantal specifieke situaties van mengen aan bod, zoals bijvoorbeeld:

• paragraaf 4.2.4 Mengen van POP-houdende afvalstoffen en/of paragraaf 4.2.3  Mengen van afvalstoffen die PBT- of zPzB-stoffen of stoffen van ‘gelijkwaardige zorg’ bevatten
• paragraaf 4.2.5 Mengen voorafgaand aan of tijdens storten
• paragraaf 4.2.6 Mengen en bouwstoffen
• paragraaf 4.2.7 Mengen en meststoffen

Daarnaast bevat Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal specifieke toetsingskaders voor het recyclen tot bouwstoffen.

Kijk altijd bij alle toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen en Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal of deze op het mengen van reststoffen van drinkwaterbereiding van toepassing zijn.

De essentie van het vergunnen van het mengen van reststoffen van drinkwaterbereiding is dat verwerking conform de minimumstandaard mogelijk moet blijven na het mengen. Voor reststoffen van drinkwaterbereiding betekent dat het volgende:

De onderstaande tabel vat de verwerkingsopties samen die op basis van de minimumstandaard vergund kunnen worden. De paragrafen onder de tabel geven meer uitleg en detail op die verschillende verwerkingsopties en geven ook meer informatie over de minimumstandaard uit paragraaf 2.

Gezien de aard van de afvalstof is voorbereiden voor hergebruik geen optie.

De minimumstandaard voor reststoffen van de drinkwaterbereiding met lage arseengehalten is recycling. Het recyclen van deze reststoffen vermindert het gebruik van primaire grondstoffen, zonder dat verwerking van reststoffen nodig is die andere grote milieugevolgen heeft. De minimumstandaard is daarom milieuhygiënisch gezien gewenst.

In het rapport ‘Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen’ (RHDHV, 2022a) staat dat het recyclen van reststoffen uit drinkwaterbereiding vrijwel altijd mogelijk is. Slechts 0,2% wordt gestort. De oorzaak dat bedrijven deze reststoffen niet nuttig kunnen toepassen is de hoge arseenconcentratie (>500 mg/kg droge stof). Dit rapport noemt onder andere de volgende toepassingen van reststoffen van de drinkwaterbereiding:

• kalkkorrels (gebruik als hulpstof bij glasproductie of kalkproductie);
• kalkslib (gebruik als meststof);
• waterijzer (covergisten);
• aluminiumslib en filtergrind (gebruik als hulpstof bij productie van bouwstof).

Het gebruik van reststoffen van de drinkwaterbereiding als meststof of bij de productie van een meststof moet passen binnen de Meststoffenwet of de Meststoffenverordening.

Bij het recyclen van reststoffen van de drinkwaterbereiding tot een bouwstof moet het bevoegd gezag rekening houden met het toetsingskader paragraaf 4.2.6 Mengen en bouwstoffen van ‘Mengen van afvalstoffen' en de bepalingen uit Immobilisaat, vulstof of toeslagstof. In paragraaf 5.1.2 Toelichting op mengen van afvalstoffen van dit afvalplan is beschreven in welke gevallen een vergunning voor het mengen van reststoffen van de drinkwaterbereiding kan worden verleend.

Met name de arseenkwaliteit is daarbij van belang. Het streven is om arseen zoveel mogelijk uit de stoffenkringloop te verwijderen. Daardoor is hoogwaardiger verwerken dan storten op een daarvoor geschikte stortplaats slechts toegestaan, indien geen diffuse verspreiding van arseen kan optreden. Dit betekent dat immobiliseren tot bouwstof niet is toegestaan voor reststoffen die afzonderlijk vanwege arseen niet voldoen aan de kwaliteitskwaliteitseisen voor niet-vormgegeven bouwstoffen van de Regeling bodemkwaliteit 2022.

Analyse op arseen bij het samenvoegen van reststoffen tot bouwstof

Omdat bij het samenvoegen van kleine partijen reststoffen van de drinkwaterbereiding, niet zijnde grond, tot een bouwstof op grond van algemene regels niet getoetst hoeft te worden aan het arseengehalte, bevat het toetsingskader uit paragraaf 2.1.2 Vergunnen van mengen hiervoor aanvullende eisen. Deze eisen zijn afgestemd op de regels die het Bal (in artikel 4.1255, derde lid) en de BRL SIKB 9335-1 stellen voor grond. In artikel 4.11 van de Regeling bodemkwaliteit 2022 (Rbk2022) staat dat bepaalde informatie die relevant is voor de degene die een bouwstof toepast om (bij een normale toepassing) aan de zorgplicht te kunnen voldoen met de bouwstof moet worden meegeleverd. De aanwezigheid van arseen in bouwstoffen kan bij sommige toepassingen tot verontreiniging van de bodem leiden. Dit kan gebeuren als arseen weer in oplossing komt. Daarom is het van belang dat informatie over de arseenconcentratie beschikbaar is en wordt verstrekt aan degenen die de bouwstof maken en toepassen.

Hoewel drinkwaterbereidingsslib geen grond is, is in dit plan voor het bepalen van de arseenconcentratie aangesloten bij hetgeen bij grond wordt aangehouden op basis van de Rbk2022 en specifiek in het daarbij horende SIKB-protocol 9335-1. Daarbij gaat het om het bepalen van de arseenconcentratie. De andere stoffen die genoemd worden in het protocol 9335-1 hoeven niet te worden geanalyseerd. Deze beperking staat vanzelfsprekend los van eventuele analyses die bij het toepassen als bouwstof op basis van het Bal en de Regeling bodemkwaliteit 2022 verplicht zijn.

Inzet als bouwstof in noodzakelijke voorzieningen op stortplaatsen

De minimumstandaard voor reststoffen van drinkwaterbereiding (minimumstandaard a) staat recycling op stortplaatsen toe. Het gebruik van reststoffen van drinkwaterbereiding als bouwstof op een stortplaats is alleen aan te merken als recycling als:

• de afvalstoffen worden gebruikt voor de aanleg van noodzakelijke voorzieningen op de stortplaats; én
• de afvalstoffen in de plaats komen van andere materialen of componenten die voor die functie hadden moeten worden gebruikt; én
• de betreffende voorzieningen niet met ter verwijdering aangeboden stortmateriaal kunnen worden gerealiseerd omdat ze bijvoorbeeld niet worden aangeboden.

In alle andere gevallen is sprake van storten. Dit is voor reststoffen die geschikt zijn voor recycling in strijd met de minimumstandaard.

Daarnaast geldt voor het toestaan van de inzet als bouwstof op stortplaatsen dat:

• het moet gaan om materiaal dat voldoet aan de kwaliteitseisen van het Bbk (zie paragraaf 4.123 van het Bal); én
• wordt voldaan aan paragraaf 3.3.2 Nuttige toepassing op stortplaatsen van  ‘Storten binnen een circulaire economie’ en paragraaf 1.8.4.1. ‘Gebruik in een stortplaats’ van de Leidraad indelen verwerkingshandelingen (pdf, 1.7 MB).

Andere nuttige toepassing van recyclebare reststoffen van drinkwaterbereiding is laagwaardiger dan de minimumstandaard onder a. Hiervoor kan het bevoegd gezag geen vergunning verlenen.

Andere nuttige toepassing van niet recyclebare reststoffen mag niet leiden tot diffuse verspreiding van arseen. Dit volgt uit minimumstandaard b. Bovendien zullen deze reststoffen vanwege het hoge arseengehalte naar verwachting niet geschikt zijn voor andere nuttige toepassing.

De minimumstandaard voor niet-recyclebare reststoffen van drinkwaterbereiding is storten. Dat betekent dat verbranden als vorm van verwijdering volgens de systematiek van hoe de minimumstandaard werkt, is toegestaan als verbranden technisch mogelijk is. Een voorwaarde is wel dat het bedrijf de reststoffen (assen) van de verbranding stort. In dat geval vindt immers geen verspreiding van arseen plaats.

Overigens zijn de meeste (maar niet alle) reststoffen van drinkwaterbereiding niet brandbaar.

Voor partijen reststoffen van drinkwaterbereiding met een te hoog gehalte aan arseen, is de minimumstandaard ‘storten op een daarvoor geschikte stortplaats’. Storten is echter alleen mogelijk met een ontheffing van het stortverbod. Voor alle reststoffen van de drinkwaterbereiding geldt namelijk een stortverbod op grond van categorie 22 van artikel 1, lid 1, van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa).

Het bevoegd gezag kan voor niet recyclebare reststoffen van drinkwaterbereiding een ontheffing van dit stortverbod verlenen als recyclebedrijven hebben verklaard dat recycling niet mogelijk is.

Zie voor meer informatie de Leidraad ontheffing stortverbod (pdf, 1.3 MB).

Van arseen is bekend (bron) dat het kan voorkomen in concentraties boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’ in reststoffen van drinkwaterbereiding. Dit hangt af van de winningslocatie en het zuiveringsproces. Als dat het geval is, moet bij het beoordelen van de vergunbaarheid van een nuttige toepassing van de afvalstof het toetsingskader van ZZS en overige zorgstoffen betrokken worden.

Het betreft een momentopname van beschikbare kennis. Op enig moment kan nieuwe informatie beschikbaar komen, door nieuwe of betere metingen maar ook doordat het gebruik van zorgstoffen in grondstoffen en producten verandert.

Regels voor specifieke ZZS

Voor veel zorgstoffen gelden Europese regels. Bevat een afvalstof een stof die onder het Verdrag van Stockholm is aangemerkt als persistente organische verontreinigende stof (persistent organic pollutant, POP), dan moet de verwerking op de eerste plaats voldoen aan de POP-verordening. In geval van recyclen tot materialen die op de markt worden gebracht (als niet-afvalstof), kunnen de POP-verordening, de REACH-verordening en productregelgeving beperkingen inhouden voor de aanwezigheid van een zorgstof.

Arseen

Arseen is een kankerverwekkende stof en dus een zeer zorgwekkende stof (ZZS). De grenswaarde voor arseen (500 mg/kg ds) in de minimumstandaard sluit aan bij de grenswaarden die volgen uit bijlage III van de Richtlijn 2008/98/EG (ook wel de Kaderrichtlijn afvalstoffen (Kra)) voor de gevaarseigenschappen van arseenoxiden.

Als in wet- of regelgeving specifieke regels staan over het gebruik of toepassen van arseenhoudende materialen, dan zal het bedrijf daar aan moeten voldoen. Een voorbeeld hiervan is beperking 19 van Annex XVII van Verordening (EG) Nr. 1907/2006 (ook wel REACH). In deze beperking staat: ‘arseenverbindingen worden niet op de markt gebracht, of gebruikt, als bestanddeel of in mengsels als het bestanddeel of mengsel bedoeld is voor gebruik bij de behandeling van industrieel afvalwater, ongeacht hoe het gebruikt wordt’. Vanwege de reikwijdte van REACH betekent deze restrictie dat het gebruik van arseenverbindingen in een industriële afvalwaterzuivering niet is toegestaan, tenzij het gaat om het verwerken van afvalstoffen waarvoor een omgevingsvergunning is verleend.

Acceptatie- en verwerkingsbeleid afvalverwerkers

Afvalverwerkers moeten aandacht besteden aan ZZS in de acceptatie- en verwerkingsprocedures (A&V), zie de Leidraad vergunningverlening afvalverwerking (pdf, 853 kB). Bij het aanvragen van een vergunning maken afvalbedrijven en het bevoegd gezag per geval een afweging welke ZZS en andere zorgstoffen relevant zijn in een specifieke situatie. ZZS en andere zorgstoffen kunnen al bij lage concentraties relevant zijn voor de wijze waarop afvalstoffen verwerkt kunnen of mogen worden, bijvoorbeeld doordat bij de verwerking emissies naar bodem, water of lucht optreden. Zie ook de webpagina Aanpak van zeer zorgwekkende stoffen (IPLO) en de ZZS-navigator van het RIVM.

Afvalstof of niet-afvalstof

ZZS en overige zorgstoffen kunnen ook relevant zijn bij het beoordelen of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof. Zie hiervoor de toetsingskaders in  Afvalstof of niet-afvalstof.

In onderstaande alinea’s wordt achtereenvolgens ingegaan op de beoordeling afvalstof of niet-afvalstof, kritieke materialen, BREF en relevante bronvermeldingen.

In een circulaire economie gaan zo min mogelijk materialen verloren. Voor steeds meer residuen, gebruikte producten of afvalstoffen wordt een veilige, zinvolle en zo hoogwaardig mogelijke toepassing gezocht. Daarbij wordt steeds vaker de vraag gesteld of een materiaal een afvalstof is, of nog moet blijven. Voor het werken met afvalstoffen gelden namelijk specifieke regels en vaak is ook een specifieke vergunning vereist in verband met de veiligheid voor mens en milieu. Bovendien mag niet zomaar elk bedrijf met afvalstoffen werken en ook bij (grensoverschrijdend) transport is de status van belang.

Het begrip ‘afvalstof’ moet ruim worden uitgelegd. In beginsel kan elke stof of elk voorwerp een afvalstof zijn, wanneer de houder zich daarvan ontdoet, wil of moet ontdoen. Meer informatie over het zelf maken van deze beoordeling, is te vinden in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP en de Handreiking afvalstof of niet-afvalstof.

Deze informatie kunt u gebruiken bij een (zelf)beoordeling in een specifiek geval of specifieke toepassing. Op dit moment is het voor de materialen zoals genoemd in dit afvalplan niet mogelijk om in het algemeen, aanvullend op de handreiking, aandachtspunten te formuleren voor de beoordeling afvalstof of niet-afvalstof. Mocht die generieke informatie op termijn wel beschikbaar zijn, dan zal die worden meegenomen in de actualisatie van dit afvalplan.

Kritieke materialen zijn grondstoffen als metalen en mineralen die van significante economische waarde zijn en waarvoor een verlaagde leveringszekerheid bestaat omdat de EU in hoge mate afhankelijk is van niet-EU landen. In sommige afvalstoffen zitten deze kritieke materialen. Uit bepaalde afvalstoffen kunnen deze materialen worden teruggewonnen of zijn daartoe ontwikkelingen gaande. We spreken dan van ‘potentieel terugwinbare kritieke materialen’.

Reststoffen van drinkwaterbereiding bevatten naar verwachting geen potentieel terugwinbare kritieke materialen. Deze afvalstof wordt in het rapport ‘Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3’ (TNO, 2023) niet genoemd als kansrijke afvalstof hiervoor.

In paragraaf 3.6 Kritieke materialen en hoogwaardigheid in ‘Vormen van recycling beoordelen’ van het CMP staat meer informatie over kritieke materialen in relatie tot afvalverwerking.

De minimumstandaard voldoet aan de BBT-referentiedocumenten (BREF’s) die zijn opgesteld in het kader van de Richtlijn industriële emissies (RIE) en voorheen in het kader van de in de RIE opgenomen IPPC-richtlijn. In het rapport Inventarisatie BREF CMP (xlsx, 2 MB) is het resultaat van deze toetsing weergegeven.

Voor dit onderdeel van het CMP zijn de volgende documenten gebruikt :

• RoyalHaskoning DHV (2022b). Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing.
• TNO (2023). Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3.
• SGS Intron (2019). ZZS in afvalstoffen – update 2019.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

Op dit moment worden er geen ontwikkelingen voorzien die kunnen leiden tot wijzigingen in de toetsingskaders van dit afvalplan.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in Wat is het CMP.