Afwijken

Bij de volgende overheidsinstanties moeten de bestuursorganen rekening houden met het CMP en dus ook als ze afwijken voldoen aan de in paragraaf 4 beschreven verplichtingen:

Alle ministeries

Ministeries moeten bij het opstellen van beleidsplannen op grond van de Wm en de Omgevingswet (Ow) rekening houden met het CMP voor het onderdeel afvalbeheer. Ook voor het afgeven van beschikkingen moeten ze rekening houden met het CMP voor zover afvalaspecten aan de orde zijn.

Voor de Minister van Infrastructuur en Waterstaat is het CMP het toetsingskader voor het afgeven van beschikkingen op kennisgevingen van voorgenomen grensoverschrijdend transport van afvalstoffen op grond van de verordening overbrenging van afvalstoffen (EVOA) en voor het afgeven van inzamelvergunningen voor bepaalde categorieën van gevaarlijke afvalstoffen. Hier moet de minister zelf rekening houden met het CMP.

Decentrale overheden

Decentrale overheden moeten bij het opstellen van beleid en regelgeving op grond van de Wm en de Ow rekening houden met het CMP voor zover deze betrekking hebben op afvalstoffen. Denk hierbij aan de gemeentelijke afvalstoffenverordening, de provinciale milieuverordening, de omgevingsverordening van de provincie, de waterschapsverordening en het omgevingsplan. Ook bij het verlenen van vergunningen en ontheffingen moeten decentrale overheden rekening houden met het CMP. Specifieke voorbeelden hierbij zijn (niet limitatief):

• Burgemeester en wethouders en gedeputeerde staten moeten bij het verlenen van ontheffingen voor het verbranden en storten van huishoudelijke afvalstoffen rekening houden met het CMP (artikel 10.63 lid 1 en 2 Wm).
• Bevoegd gezag houdt rekening met het CMP bij het verlenen van omgevingsvergunningen met betrekking tot een milieubelastende activiteit (artikel 8.9 lid 2 Bkl). Denk hierbij bijvoorbeeld aan een vergunningaanvraag voor het storten, opslaan en verbranden van bedrijfsafvalstoffen en gevaarlijke afvalstoffen (Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)).
• Ook bij het wijzigen op verzoek en het actualiseren van vergunning (artikel 8.98 lid 2 Bkl en artikel 8.99 lid 2 onder b Bkl) moet rekening worden gehouden met het CMP. Deze verplichting betreft niet alleen de omgevingsvergunningen voor afvalverwerkende bedrijven, maar ook de vergunningen voor bedrijven waar afval vrijkomt.

Afwijken van het CMP heeft gevolgen voor het bereiken van een circulaire economie. Het CMP wordt ingezet als instrument om een circulaire economie te bereiken. Om deze reden is het belangrijk dat bestuursorganen het CMP volgen bij het uitoefenen van een taak of bevoegdheid met betrekking tot afvalstoffen. Het betreffende bestuursorgaan moet de toetsingskaders uit het CMP als zwaarwegende normen meenemen in de besluitvorming. Dit betekent dat het bestuursorgaan alleen mag afwijken van het CMP als ze daar goede redenen voor heeft en het voornemen en besluit goed motiveert. Hieronder wordt toegelicht hoe bevoegd gezag dit moet doen.

Wanneer het bestuursorgaan van plan is af te wijken van het CMP, moet het bestuursorgaan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat hierover informeren. Hierdoor krijgt het ministerie inzicht in wanneer en waarom het bevoegd gezag wil afwijken. Dit inzicht kan bijdragen aan het vaststellen van nieuw beleid. Daarnaast kan het ministerie op basis van de ontvangen informatie besluiten om het bevoegd gezag te adviseren over het voornemen om af te wijken. Dat kan bijvoorbeeld van belang zijn als de afwijking naar het oordeel van de minister juist helemaal niet past binnen de ambitie van een circulaire economie. Besluit een bestuursorgaan toch af te wijken tegen een advies van de minister in, dan kan de minister in bezwaar of beroep gaan tegen het genomen besluit.

Dat bestuursorganen rekening moeten houden met het CMP ligt vast in wetgeving (artikel 10.14 Wm en artikel 8.9 lid 2 Bkl). Die verplichting geldt als een bestuursorgaan een taak of bevoegdheid uitoefent met betrekking tot afvalstoffen. Denk aan het verlenen van een vergunning voor het verwerken van afvalstoffen, het beschikken op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport van afvalstoffen of het opstellen van lokaal beleid voor de inzameling van huishoudelijk afval.

Ook ligt vast in wetgeving dat bestuursorganen de minister moeten informeren als ze van de bepalingen die in het CMP staan af willen wijken. Dat heet in de wet een ‘verstrekkingsverplichting’ (artikel 10.14 lid 4 Wm). Onderstaande paragrafen geven meer toelichting op wanneer bevoegd gezag afwijkt van het CMP.

In de volgende gevallen is er sprake van (het voornemen tot) afwijken van het CMP:

• afwijken van een toetsingskader zoals opgenomen in paragraaf 4 van de verschillende onderwerpen;
• afwijken van een toetsingskader zoals opgenomen in de leidraden;
• afwijken van toetsingskaders in paragraaf 1 tot en met 3 in de afvalplannen;
• afwijken van toetsingskaders in paragraaf 9 tot en met 11 in de ketenplannen.

Hieronder wordt nader gespecificeerd wanneer er sprake is van afwijken bij het nemen van besluiten en bij het formuleren van beleid of het opstellen van plannen en verordeningen.

Het bevoegd gezag wijkt af van het CMP wanneer het van plan is:

• een vergunning te verlenen voor het verwerken van afvalstoffen op een wijze die niet voldoet aan de beschreven minimumstandaard;
• een bedrijf toestemming te verlenen voor het doen van proefnemingen die niet voldoen aan de minimumstandaard. Zie het onderwerp Proefnemingen voor meer informatie;
• een vergunning te verlenen voor het mengen van afvalstoffen op een wijze die in strijd is met de toetsingskaders voor het onderwerp Mengen van afvalstoffen, of met de specifieke toetsingskaders voor mengen, zoals opgenomen in het keten- of afvalplan voor die afvalstof;
• een vergunning te verlenen voor een wijze van handelen die niet voldoet aan de toetsingskaders opgenomen in de algemene onderwerpen van de overige afvalhandelingen. Bijvoorbeeld gescheiden houden, opslaan van afvalstoffen, inzamelen, storten, thermisch verwerken, omgaan met ZZS.
• bij de actualiseringsplicht af te wijken van de in het CMP opgenomen minimumstandaard, de algemene toetsingskaders voor het onderwerp Mengen van afvalstoffen, of het specifieke toetsingskader voor mengen zoals opgenomen in het keten- of afvalplan voor die afvalstof, en de toetsingskaders opgenomen bij de verschillende onderwerpen van de overige afvalhandelingen;
• toestemming te verlenen voor grensoverschrijdend transport van afvalstoffen in afwijking van het toetsingskader dat is opgenomen in het betreffende afvalplan of ketenplan of het algemene toetsingskader zoals het is opgenomen in het onderwerp Grensoverschrijdend transport;
• een ontheffing op het stortverbod te verlenen in afwijking van het toetsingskader in het onderwerp Opstellen en uitvoeren stortverboden en de Leidraad ontheffing stortverbod;
• een besluit te nemen over de vraag ‘afvalstof of niet-afvalstof’ en daarbij af te wijken van het toetsingskader van het onderwerp Afvalstof of niet-afvalstof;
• opdrachten te gunnen die (mede) betrekking hebben op het beheer van afvalstoffen en waarin wordt afgeweken van het CMP;
• in hun eigen kantoren en andere gebouwen en bij werkzaamheden in de openbare ruimte afvalstoffen op een minder vergaande wijze te scheiden dan is voorgeschreven in het toetsingskader van het onderwerp Gescheiden houden bedrijfsafval en gevaarlijk afval.

Als het bevoegd gezag toch wil afwijken van het CMP, dan is de wettelijke verstrekkingsverplichting van toepassing. In paragraaf 4 is uitgewerkt hoe het bestuursorgaan aan de verstrekkingsverplichting moet voldoen.

Als decentrale overheden beleid formuleren of regels stellen rond afvalstoffen moeten zij ook rekening houden met het CMP. Afwijken van het CMP kan aan de orde zijn bij het formuleren van beleid en decentrale regels zoals het opstellen van plannen of verordeningen voor zover deze betrekking hebben op afvalstoffen. Op grond van zowel de Wm als de Omgevingswet. Denk hierbij aan de gemeentelijke afvalstoffenverordening, de provinciale milieuverordening, de omgevingsverordening van de provincie, de waterschapsverordening, het omgevingsplan of beleidsplannen van ministeries. Zie voor meer informatie hierover het onderwerp Decentrale regels.

Dit betekent dat voor deze plannen of verordeningen, voor zover deze zien op afvalstoffen, het CMP een toetsingskader is. Als er in deze plannen of verordeningen wordt afgeweken van het CMP geldt de wettelijke verstrekkingsverplichting voor bestuursorganen. In paragraaf 4 is uitgewerkt hoe het bestuursorgaan aan de verstrekkingsverplichting moet voldoen.

Deze paragraaf bevat het toetsingskader. Het zet uiteen welke procedure gevolgd moet worden bij afwijken van het CMP om aan de verstrekkingsverplichting (artikel 10.14 lid 4 Wm) te voldoen. De procedure sluit aan op de regels uit de Algemene wet bestuursrecht (Artikel 3:45 en 3:46 Awb).

In de procedure wordt onderscheid gemaakt in afwijken door bestuursorganen in het algemeen en afwijken door het Ministerie van IenW zelf.

De afwijkingsprocedure is hieronder weergegeven in een stappenschema. Vervolgens komen diverse onderdelen uit deze stappen aan bod.

Hoe meedelen voornemen tot afwijken

Wanneer een bestuursorgaan het voornemen heeft om af te wijken van het CMP, wordt dit voornemen meegedeeld aan de Directeur Duurzame Leefomgeving en Circulaire Economie (DLCE) van IenW (artikel 10.14 lid 4 Wm). De mededeling met de gevraagde informatie dient het bevoegd gezag in via het formulier op Meldingen. In de mededeling beschrijft het bestuursorgaan nauwkeurig van welk onderdeel van het CMP het wil afwijken, wat de afwijking inhoudt en wat de inhoudelijke argumenten zijn van het bestuursorgaan om af te wijken van het CMP.

Wanneer meedelen voornemen tot afwijken

Op grond van artikel 10.14 lid 4 van de Wm moet het bestuursorgaan:

• het ontwerpbesluit binnen een week na de dag waarop het ter openbare inzage is gelegd verstrekken aan IenW; én
• het besluit binnen een week na de dag waarop het bekend is gemaakt verstrekken aan IenW.

Vanwege mogelijke aanzienlijke verschillen tussen het ontwerpbesluit en het definitieve besluit, dienen beide binnen een week na de bekendmaking te worden verstrekt. In gevallen waarin er geen inspraakprocedure heeft plaatsgevonden en enkel een definitief besluit bekend is gemaakt, wordt alleen dit besluit binnen de gestelde termijn verstrekt.

Het staat bevoegd gezag vrij om, los van de formele termijnen zoals vastgelegd in artikel 10.14 lid 4 van de Wm, op elk gewenst moment eerder melding te doen van de afwijking. Als bevoegd gezag voornemens is af te wijken van het CMP weet men dit vaak al in een vroeg stadium en kan het nuttig zijn om dan al het voornemen tot afwijken te verstrekken aan IenW.

Beoordelen voornemen tot afwijken

De Minister van IenW beoordeelt het voornemen tot afwijken binnen zes weken. Bij gerechtvaardigde redenen voor afwijken zendt IenW een positief advies naar het bevoegd gezag. Mochten de redenen voor afwijken niet sluitend zijn, dan geeft de minister schriftelijk een negatief advies aan het bevoegd gezag.

Afwijken bij negatief advies minister

Als de Minister van IenW het niet eens is met het voornemen om af te wijken, kan bevoegd gezag ervoor kiezen om af te zien van het voornemen tot afwijken.

Ook kan het betreffende bestuursorgaan besluiten om ondanks het negatieve advies toch van het CMP af te wijken. Voor zover een taak of bevoegdheid wordt uitgeoefend met betrekking tot afvalstoffen, moet het betreffende bestuursorgaan de toetsingskaders uit het CMP als zwaarwegende normen meenemen in de besluitvorming. Dit betekent dat het bestuursorgaan alléén mag afwijken van het CMP als ze daar goede redenen voor heeft. Het bestuursorgaan moet dit dan wel goed motiveren. Dit volgt uit artikel 3:46 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Bezwaar of beroep

Indien tegen een besluit van een bestuursorgaan bezwaar kan worden gemaakt of beroep kan worden ingesteld, wordt daarvan bij de bekendmaking en bij de mededeling van het besluit door het bestuursorgaan melding gemaakt. Hierbij wordt vermeld door wie, binnen welke termijn en bij welk orgaan bezwaar kan worden gemaakt of beroep kan worden ingesteld. Dit volgt uit artikel 3:45 Awb. In de gevallen waarin bezwaar of beroep mogelijk is besluit de Minister van IenW of het definitieve besluit een reden is om bezwaar of beroep in te stellen tegen het besluit van het bestuursorgaan.

Als het Ministerie van IenW, of namens deze de ILT, het voornemen heeft om zelf van het CMP af te wijken, vindt indien gewenst afstemming of overleg plaats met betrokken bestuursorganen, denk aan IPO of VNG. Alle betrokken bestuursorganen worden geïnformeerd over het definitieve voornemen tot afwijken van het CMP. Daarbij publiceert de ILT ieder jaar een overzicht van de door hen gemaakte afwijkingen.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

Via de afwijkingsprocedure kunnen ons ook mogelijk signalen bereiken over knelpunten in de praktijk die de gebruikers van het CMP ervaren. We houden bij hoeveel meldingen van afwijkingen er binnen komen en welke onderwerpen dit betreft. Wanneer deze signalen daar reden toe geven kan dat leiden tot beleidswijzigingen en zelfs aanpassingen van het CMP. Die wijzigingen kunnen ook betrekking hebben op de afwijkingsprocedure zelf met het oog op gebruiksvriendelijkheid en doeltreffendheid.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in het onderwerp Wat is het CMP.

Bij  Meldingen vindt u het formulier voor bevoegd gezag om informatie over de afwijking te verstrekken.

Wilt u ondersteuning bij de beoordeling of er sprake is van afwijken? Dan kunt u terecht bij de Helpdesk Afvalbeheer. Zij kunnen u in een vroeg stadium voorzien van informatie en advies.