Residuen

Dit deel van het plan beschrijft hoe bedrijven residuen moeten verwerken en wat daarbij de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bevoegde instanties moeten bij het nemen van besluiten rekening houden met het CMP en dus met deze toetsingskaders (artikel 10.14 van de Wet milieubeheer).

De primaire doelgroepen waarvoor dit plan geschreven is, zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat voor deze activiteiten toestemming moet verlenen. Die toestemming wordt verleend in een omgevingsvergunning voor het verwerken van de afvalstoffen of met een beschikking op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport. Voor de omgevingsvergunning zijn gemeenten en provincies het bevoegd gezag (namens hen vaak een omgevingsdienst). Voor de beschikking op de kennisgeving is dat de minister (namens de minister de ILT).

Omdat dit deel primair geschreven is voor afvalverwerkende bedrijven en het bevoegd gezag, worden specifieke technische en juridische termen gebruikt. Voor het lezen van dit deel is daarom een bepaalde mate van kennis over de afvalwetgeving, het proces van vergunningverlening en de regels voor grensoverschrijdend transport vereist. Voor lezers die niet tot de primaire doelgroep behoren en toch meer informatie over het verwerken van deze afvalstof willen lezen, zijn met name de paragrafen met toelichting interessant (paragraaf 4 en verder).

Dit afvalplan heeft betrekking op residuen die:

• vrijkomen bij het verwerken van afvalstoffen of vergelijkbare grondstoffen; én
• gestort of verbrand (moeten) worden.

De bepalingen van dit afvalplan gelden voor de volgende afvalstoffen:

Zie ook paragraaf 4 Toelichting op de afbakening. Onderdeel daarvan is een overzicht van afvalstoffen die lijken op de afvalstoffen van dit afvalplan, maar vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Voor hoogwaardige verwerking of vanuit de zorg voor mens en milieu is het soms nodig om verontreinigingen af te scheiden of afvalstoffen integraal te verwijderen. Voor de gewenste verwerking kan het noodzakelijk zijn om afvalstoffen gescheiden te houden. Onderstaande paragrafen gaan in op de volgende aspecten die van belang zijn het bij het vergunnen van het verwerken van residuen:

• mengen van afvalstoffen (paragraaf 2.1)
• de minimumstandaard (paragraaf 2.2)

Mengen is in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) aangewezen als een milieubelastende activiteit waarvoor in bepaalde gevallen een vergunning nodig is. Het gaat zowel over het mengen van afvalstoffen onderling als over het mengen met niet-afvalstoffen. Ook bij het samenvoegen binnen één afvalcategorie kan sprake zijn van mengen en kan een vergunningplicht gelden.

De Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB) is een hulpmiddel om na te gaan of voor het mengen een vergunning is vereist. Daarnaast wordt in Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal beschreven wanneer een vergunning is vereist voor de productie van bouwstoffen uit afvalstoffen.

De afvalcategorieën uit bijlage II van Bal vormen de basis voor het gescheiden houden van afval en voor de vergunningplicht voor het mengen van afvalstoffen. Correct gescheiden houden van afvalstoffen waarborgt een latere (hoogwaardige) verwerking volgens de minimumstandaard. De minimumstandaard is daarom de basis voor de indeling in deze categorieën. Onderstaande tabel verduidelijkt welke afvalstoffen onder welke afvalcategorie vallen.

De wettelijke regels over hoe deze bedrijven hun afvalstoffen gescheiden moeten houden staan in paragraaf 5.1.1 Gescheiden houden van afvalstoffen.

Het bevoegd gezag toetst een vergunningaanvraag voor het mengen aan Mengen van afvalstoffen en de daarin opgenomen toetsingskaders.

Dit plan bevat voor de betreffende residuen geen specifieke bepalingen waarmee het bevoegd gezag in afwijking op de algemene toetsingskaders rekening moet houden.

De Toelichting op mengen van afvalstoffen in paragraaf 5.1.2 geeft aan wat zowel de wetgeving als de toetsingskaders van het CMP concreet betekenen voor het vergunnen van het mengen van residuen.

Het verwerken van residuen moet plaatsvinden in overeenstemming met onderstaande minimumstandaard(en). Dit betekent dat het bevoegd gezag ook voor hoogwaardiger vormen van verwerken vergunning kan verlenen, tenzij de minimumstandaard hiervoor specifieke beperkingen bevat.

Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen voor het verwerken van de afvalstoffen op een manier die laagwaardiger is dan de minimumstandaard als sprake is van uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld bij calamiteiten of de aanwezigheid van bepaalde ZZS. Zie ook de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De volgende minimumstandaarden gelden voor het verwerken van residuen:

Wat bovenstaande minimumstandaard(en) betekenen in relatie tot hoogwaardige verwerking staat beschreven in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Bovenstaande minimumstandaard houdt rekening met de aanwezigheid van PCB’s en overige POP’s. Het kan zijn dat ook andere ZZS in de afvalstof zitten. Zowel de beschreven wetgeving over, als de toetsingskaders voor Mengen van afvalstoffen en ZZS en overige zorgstoffen kunnen beperkingen stellen aan het verwerken van afvalstoffen met ZZS. Bij het beoordelen of een verwerking kan worden vergund, betrekt het bevoegd gezag ook deze onderwerpen. In paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen staat meer informatie en een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn.

Onderstaand toetsingskader is gebaseerd op Grensoverschrijdend transport. Daarin staat het algemene toetsingskader, de bezwaargronden en de bijbehorende procedures voor het grensoverschrijdend transport (verder: overbrenging) van afvalstoffen vanuit of naar Nederland die de ILT hanteert in het kader van de Europese verordening voor de overbrenging van afvalstoffen (EVOA).

In dit afvalplan is bovenstaande uitgewerkt tot een specifiek toetsingskader voor het beoordelen of het overbrengen van afvalstof is toegestaan. Indien dit specifieke toetsingskader afwijkt van het bepaalde in 'Grensoverschrijdend transport', dan gaat het toetsingskader van dit afvalplan voor.

Op 20 mei 2024 is de gewijzigde Verordening (EU) 2024/1157 in werking getreden. De gewijzigde EVOA (hierna nEVOA) treedt gefaseerd in werking. Tot 20 mei 2026 zijn de bepalingen van Verordening (EU) 1013/2006 nog van toepassing op het overbrengen van afval. In Grensoverschrijdend transport wordt hier verder op ingegaan. Wanneer het daar specifiek gaat over bepalingen uit de gewijzigde EVOA, is dit aangeduid met ‘nEVOA’. In de overige gevallen staat er enkel ‘EVOA’. Als de oude en nieuwe bepalingen dezelfde zijn maar bijvoorbeeld de artikelen anders genummerd zijn, dan is het artikel uit de gewijzigde EVOA als uitgangspunt genomen en het artikel uit de nog niet gewijzigde EVOA tussen haakjes gezet.

Mate van nuttige toepassing / elke mate van storten of anderszins verwijderen

Wanneer in onderstaande tekst wordt gesproken over ‘de mate van nuttige toepassing’ heeft dat betrekking op de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden. Dit geldt ook voor de zinsnede ‘elke mate van storten of anderszins verwijderen’. Ook dan gaat het over de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden.

Paragraaf 4.2.2 Mate van nuttige toepassing in ‘Grensoverschrijdend transport’ bevat het toetsingskader om te bepalen wanneer de mate van nuttige toepassing de overbrenging niet rechtvaardigt indien voor een afvalstof de haalbare mate van nuttige toepassing niet is gedefinieerd  in het keten- of afvalplan.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Als in de afvalstoffen die worden overgebracht ZZS voorkomen, kan het nodig zijn om van onderstaande toetsingskader af te wijken. Bijvoorbeeld als er POP’s inzitten waardoor de POP-verordening beperkingen stelt aan het verwerken. Paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen van dit plan geeft een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn. In ZZS en overige zorgstoffen staat een overzicht van de wetgeving rond het verwerken van afvalstoffen met ZZS en staan toetsingskaders wanneer een verwerking doelmatig is. Dit kan ook van belang zijn bij het beoordelen van een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport.

In onderstaand toetsingskader is reeds rekening gehouden met de aanwezigheid van POP’s in deelstroom d. Op basis van Verordening 2019/1021/EG (POP-verordening) moeten POP’s worden vernietigd of onomkeerbaar worden omgezet, zodat het resterende afval en de vrijkomende stoffen geen kenmerken van POP's vertonen. Op basis van art. 7, lid 2 en bijlage V, deel 1 van de POP-verordening zijn de handelingen D09, D10, R1 en R4 mogelijk.

Verordening dierlijke bijproducten

Als sprake is van (de aanwezigheid van) dierlijke bijproducten, dan is voor grensoverschrijdend transport de Verordening dierlijke bijproducten leidend en niet de EVOA. Grensoverschrijdend transport van dierlijke bijproducten die zijn gemengd met ander afval valt wél onder de EVOA als het andere afval gevaarlijk afval is.

Relatie met andere afvalplannen

Voor de deelstromen in dit afvalplan waar voor het verwerken wordt verwezen naar andere afvalplannen, is in deze paragraaf geen toetsingskader voor de overbrenging opgenomen.

Reikwijdte van het toetsingskader, bezwaargronden en voorwaarden

Onderstaand toetsingskader geldt voor alle deelstromen van residuen zoals benoemd in de minimumstandaard van dit afvalplan. Waar nodig benoemt het toetsingskader bepaalde deelstromen afzonderlijk, omdat daarvoor afwijkende bepalingen of voorwaarden gelden.

Het toetsingskader geldt voor de volgende overbrengingen:

• het overbrengen van afval binnen de Europese Unie, en
• invoer van buiten de Europese Unie en uitvoer naar buiten de Europese Unie, tenzij toetsing aan de EVOA al direct leidt tot bezwaar, zie paragraaf 3.3.1 Verbodsbepalingen in ‘Grensoverschrijdend transport’.

Het toetsingskader geeft aan wanneer een overbrenging niet is toegestaan en of er specifieke bepalingen gelden. In alle overige gevallen is de overbrenging wel toegestaan. In de eerste tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor nuttige toepassing’ (artikel 12 EVOA). In de tweede tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor verwijderen’ (artikel 11 EVOA). Voor het overbrengen voor verwijderen geldt vanaf 21 mei 2026 dat artikel 11 nEVOA van toepassing is. Vanaf deze datum verlenen de bevoegde autoriteiten van verzending en van bestemming geen toestemming voor een overbrenging voor verwijderen, tenzij aan alle voorwaarden uit artikel 11 lid 1 onder a tot en met h en/of artikel 11 lid 2 nEVOA is voldaan. Zie ook Grensoverschrijdend transport.

Dit deel van het plan geeft toelichting op de toetsingskaders. Ook geeft het aanvullende informatie die van belang kan zijn bij het nemen van besluiten over het verwerken of het grensoverschrijdend transport.

Het gehele plan, en dus ook deze toelichting, gaat over afvalstoffen. Daarom is ook de vraag belangrijk wanneer sprake is van een afvalstof of niet. In paragraaf 6.1 Afvalstof of niet-afvalstof staat hierover specifieke informatie.

Dit plan heeft betrekking op residuen die vrijkomen bij het verwerken van diverse afvalstoffen (of vergelijkbare grondstoffen) en die gestort of verbrand (moeten) worden en niet onder een specifiek plan vallen. Voor de minimumstandaard zijn de residuen geclusterd in:

• Residuen die niet gestort mogen worden (minimumstandaard a);
• Residuen die wel gestort mogen worden (minimumstandaard b);
• PCB-houdend residu (minimumstandaard c); en
• POP-rijk residu (minimumstandaard d).

Als de residuen afkomstig zijn van een afvalstof waarvoor het CMP een afval-of ketenplan heeft, wordt in Afbakening toetsingskaders naar het betreffende plan verwezen.

NB Dit plan is een samenvoeging van vier sectorplannen uit LAP3: sectorplan 26 ‘Rookgasreinigingsresidu van AVI's en installaties voor het verbranden van slib of biomassa’, 69 ‘Destillatieresidu’, 78 'Filterkoek van ontgiften/neutraliseren/ontwateren’ en 83 ‘Arseensulfideslib en arseensulfide-filterkoek’.

Aanvullende informatie

Voor een aantal van de genoemde residuen in paragraaf 1 Afbakening toetsingskaders is hieronder aanvullende informatie opgenomen:

Residu van het verwerken van bioafval: bij het verwerken van bioafval tot compost en/of verder opwerken van compost tot keurcompostkwaliteit ontstaat – bijvoorbeeld bij het zeven – een residufractie die onder meer bestaat uit plastic, papier, touw, metaal, glas en dergelijke. Bioafval betreft gft-afval en gelijksoortig organisch bedrijfsafval, organisch agrarisch bedrijfsafval en overig organisch bedrijfsafval en organisch afval uit de levensmiddelenindustrie. Zie voor het verwerken van bioafval waarbij een residu kan ontstaan het Afvalplan bioafval.

Residu van het verwerken van groenafval: bij het verwerken van groenafval tot compost en/of verder opwerken van compost tot keurcompostkwaliteit ontstaat – bijvoorbeeld bij het zeven – een residufractie die onder meer bestaat uit plastic, papier, touw, metaal, glas en dergelijke. Een toelichting op het groenafval waarbij het residu bij de verwerking vrijkomt staat in het Afvalplan groenafval.

Residu van het verwerken van verpakkingsglas: bij het sorteren en reinigen van verpakkingsglas komt een residu vrij. Dit residu blijft over nadat alle genoemde deelfracties op een zodanige wijze zijn uitgesorteerd dat er een fractie overblijft die geen materialen meer bevat die geschikt zijn voor recycling. Het residu kan bestaan uit metaal, rubber, kunststof en inerte en organische verontreinigingen. In dit residu kunnen ook glasresten voorkomen. De glasfractie valt niet onder dit residu. Afvalplan glas bevat meer informatie over verpakkingsglas en het verwerken waarbij dit residu ontstaat.

Destillatieresidu: destillatieresidu bestaat uit het bodemresidu van het destilleren van afgedankte organische afvalstoffen, zoals olie en oplosmiddelen. Residu van het destilleren van niet afgedankte oplosmiddelen valt eveneens onder dit plan. In destillatieresidu kunnen, naast de (vluchtige) koolwaterstoffen (VOS) die in de destillatiestap niet in het destillaat zijn terechtgekomen maar zijn achterbleven, ook metalen, organohalogeen-verbindingen, additieven en overige anorganische bestanddelen of verontreinigingen van de olie en oplosmiddelen voorkomen. Informatie over het ontstaan van destillatieresidu bij het verwerken van oplosmiddelen is opgenomen in Afvalplan oplosmiddelen en glycolen.

POP-rijk residu: residu van het verwerken van afvalstoffen, waarvan de concentratie POPs gelijk of groter is dan de grenswaarde genoemd in bijlage IV van Verordening (EU) 2019/1021 (POP-verordening).

• Als bij extractieve reiniging van grond of baggerspecie of bij de verwerking van andere afvalstoffen een residu ontstaat met een gehalte aan POP’s gelijk of groter dan de grenswaarde genoemd in bijlage IV van de POP-verordening, dan moet het residu overeenkomstig deze verordening worden verwerkt. Dat betekent dat de PCB’s en/of overige POP’s moeten worden vernietigd of onomkeerbaar worden omgezet. Daarbij moet de concentratie tenminste onder de grenswaarde van bijlage IV van de POP-verordening komen.
• De paragrafen ‘Zeer zorgwekkende stoffen’ van de afval- of ketenplannen bevatten een indicatie of een bepaalde afvalstof POP-houdend kan zijn.

Residu van het reinigen van zeefzand: dit betreft de slibachtige, niet-POP-rijke fractie die ontstaat bij het extractief reinigen zeefzand. Onder zeefzand wordt verstaan sorteerzeefzand, voorzeefzand of brekerzeefzand. Een toelichting op de verschillende soorten zeefzand, alsook op de verwerking waaruit dit residu ontstaat, is opgenomen in Afvalplan zeefzand. Het residu (de slibfractie van het extractief reinigen van zeefzand) kan verontreinigd zijn met asbest, PAK’s en andere zeer zorgwekkende stoffen, sulfaat en organisch materiaal. Reinigingsresidu voldoet aan de definitie van grond als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit. Alleen reinigingsresidu dat vanwege de specifieke samenstelling niet wordt beschouwd als grond of waarvoor de Minister van Infrastructuur en Waterstaat een verklaring van niet-reinigbaarheid en niet-immobiliseerbaarheid heeft afgegeven, valt onder dit Afvalplan residuen.

Residu van het reinigen van grond (grondreinigingsresidu): dit betreft een niet POP-rijk residu van het verwerken van grond. Reinigingsresidu voldoet aan de definitie van grond als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit. Alleen reinigingsresidu waarvoor de Minister van Infrastructuur en Waterstaat een verklaring van niet-reinigbaarheid en niet-immobiliseerbaarheid heeft afgegeven, valt onder Afvalplan residuen.
Grond kan, afhankelijk van de verontreinigingen en de fysisch/chemische samenstelling, worden gereinigd met thermische, natte of biologische reinigingstechnieken. Een toelichting op het verwerken van grond staat in het Afvalplan grond.

Residu van het reinigen van baggerspecie: dit betreft niet-POP-rijk residu van het verwerken van baggerspecie. Baggerspecie kan, afhankelijk van de verontreinigingen en de fysisch/chemische samenstelling, worden gereinigd met thermische, natte of biologische reinigingstechnieken. Een toelichting op baggerspecie en het ontstaan van een residu staat in het Afvalplan baggerspecie.

Residu van het verwerken van PAK-rijk steenachtig afval: het residu komt vrij bij het extractief reinigen van PAK-rijk steenachtig materiaal. Steenachtig materiaal is PAK-rijk als het gehalte aan PAK10 > 50 mg/kg droge stof. Zie verder het Afvalplan steenachtig materiaal voor informatie over het verwerken van steenachtig afval en het ontstaan van het residu.

Rookgasreinigingsresidu: dit residu resteert in een afvalverbrandingsinstallatie (AVI), slibverbrandingsinstallatie (SVI) of in installaties voor de verbranding van biomassa of bij andere (industriële) vormen van thermische vernietiging van afvalstoffen waarbij de rookgassen worden gereinigd. Deze installaties kunnen zijn voorzien van een droge of natte rookgasreiniging. Residu van het verbranden van biomassa dat geen afval is, valt eveneens onder dit plan. Rookgasreinigingsresidu kan zijn verontreinigd met kwik.

Filterkoek van ontgiften/neutraliseren/ontwateren: deze filterkoek (ook wel ONO-filterkoek) komt vrij bij het ontgiften, neutraliseren en ontwateren van zuren, basen en metaalhoudende afvalwaterstromen. ONO-filterkoek bestaat uit zouten en/of (zware) metalen. ONO-filterkoek komt onder andere vrij bij het verwerken van de afvalstoffen die vallen onder het Afvalplan afvalwaterstromen.

Residuen die afkomstig zijn van andere bedrijven of processen en niet zijn opgenomen in De afbakening, vallen niet onder dit plan. Voorbeelden hiervan zijn residuen die vrijkomen bij drinkwaterbereiding, grondstofwinning, assen van afvalverbranding, biomassaverbranding en energiecentrales.

Plannen die in de minimumstandaard verwijzen naar dit residuenplan

Onderstaande plannen verwijzen voor het verwerken van een residu naar dit residuenplan:

Afvalstoffen die vergelijkbaar zijn, maar onder andere plannen vallen

Onderstaande afvalstoffen zijn enigszins vergelijkbaar met de afvalstoffen uit dit plan, maar vallen onder andere plannen (niet limitatief):

Euralcodes die een relatie hebben met dit plan (indicatief)

De volgende euralcodes kunnen betrekking hebben op afval dat valt onder de reikwijdte van dit afvalplan: 070107*; 070108*; 070207*; 070208*; 070307*; 070308*; 070407*; 070408*; 070507*; 070508*; 070607*; 070608*; 070707*; 070708*; 100118*; 100119; 190105*; 190107*; 190205*; 190206; 190209*; 190210; 190211*; 190402*; 190501; 190502; 190503; 190604; 190606; 191107*; 191210; 191211*; 191212.

Deze opsomming is indicatief. Euralcodes kunnen namelijk relevant zijn voor meerdere keten- of afvalplannen. Uitsluitend De afbakening van paragraaf 1 van dit afvalplan bepaalt wat onder dit plan valt en niet deze opsomming van euralcodes. Zie de Handreiking Eural (pdf, 4.3 MB) om de juiste euralcode voor een afvalstof te bepalen.

Onderstaande twee paragrafen geven toelichting bij paragraaf 2 van dit afvalplan die gaat over het gescheiden houden en mengen van afvalstoffen en over de minimumstandaard.

Voor mengen is in veel gevallen een vergunning nodig (zie de Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB)). De minimumstandaard en de afvalcategorieën uit bijlage II van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) vormen de basis voor de regels voor het gescheiden houden van afvalstoffen. In paragraaf 2.1.2 Vergunnen van mengen is het toetsingskader opgenomen voor het vergunnen van het mengen van residuen. Wanneer sprake is van ‘mengen’ staat beschreven in paragraaf 4.1 Definitie van mengen van ‘Mengen van afvalstoffen’.

Onderstaand overzicht vat samen wanneer bedrijven of andere doelgroepen een verplichting hebben rond het gescheiden houden van residuen. Soms is het een directe wettelijke verplichting en soms een afgeleide van het feit dat ‘mengen’ een milieubelastende activiteit is. Wil iemand die een plicht heeft om afvalstoffen gescheiden te houden deze toch samenvoegen, dan is sprake van mengen.

Bij het verwerken van afval vindt vaak ook mengen plaats met ander afval of met niet-afval. Voor het beoordelen van ‘mengen’ zijn de bepalingen en de toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen de basis. Daar moet het bevoegd gezag altijd rekening mee houden. In ‘Mengen van afvalstoffen’ komt een aantal specifieke situaties van mengen aan bod, zoals bijvoorbeeld:

• paragraaf 4.2.2 mengen van gevaarlijk afval
• paragraaf 4.2.4 mengen van POP-houdende afvalstoffen en/of paragraaf 4.2.3 mengen van afvalstoffen die PBT- of zPzB-stoffen of stoffen van ‘gelijkwaardige zorg’ bevatten
• paragraaf 4.2.5 mengen voorafgaand aan of tijdens storten
• paragraaf 4.2.6 mengen en bouwstoffen

Daarnaast bevat Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal specifieke toetsingskaders voor het recyclen tot bouwstoffen.

Kijk altijd bij alle toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen en  Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal of deze op het mengen van een residu van toepassing zijn.

De essentie van het vergunnen van het mengen van residuen is dat verwerking conform de minimumstandaard mogelijk moet blijven na het mengen. Dit betekent dat het bevoegd gezag alleen vergunning kan verlenen voor het mengen van:

• residuen binnen afvalcategorie 112A of 112B, tussen deze afvalcategorieën of met andere afvalstoffen of niet-afvalstoffen als:
  • het bedrijf de afvalstoffen mengt om deze verbranden in installaties met toereikende emissiebeperkende maatregelen. Dit betekent dat mengen om deze residuen in mobiele installaties zonder dergelijke maatregelen of buiten installaties te verbranden niet is toegestaan. én
  • het gemengde afval niet wordt afgevoerd naar een stortplaats.
• residuen binnen afvalcategorie 112A of 112B, tussen deze afvalcategorieën of met andere afvalstoffen of niet-afvalstoffen ten behoeve van immobilisatie en/of gebruik als vulstof of toeslagmateriaal in een vormgegeven bouwstof als het bedrijf voldoet aan het toetsingskader uit Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal.
• POP-rijke residuen (afvalcategorie 106A, 106B, 112A of 112B) als de residuen overeenkomstig de POP-verordening op een zodanige wijze wordt verwerkt dat de POP’s worden vernietigd of onomkeerbaar omgezet. Paragraaf 4.2.4 Mengen van POP-houdende afvalstoffen van ‘Mengen van afvalstoffen’ beschrijft daarnaast twee situaties waarbij het mengen ook kan worden vergund.
• residuen binnen afvalcategorie 110 of 111 of tussen deze twee afvalcategorieën ten behoeve van storten als:
  • wordt voldaan aan het toetsingskader van paragraaf 4.2.5 Mengen voorafgaand aan of tijdens storten van ‘Mengen van afvalstoffen’, én
  • het bedrijf voorafgaand aan het mengen van residu van het verwerken van grotendeels (>50 gewichtsprocent) uit metalen bestaande vaste afvalstoffen heeft aangetoond dat dit residu niet brandbaar is.

Het mengen van residuen binnen afvalcategorie 110 of 111 of tussen deze twee afvalcategorieën ten behoeve van nuttige toepassing kan niet worden vergund, tenzij het bedrijf heeft aangetoond dat zij voldoet aan een van de voorwaarden uit de minimumstandaard b. Een voorbeeld is residu dat na thermische reiniging voldoet aan de kwaliteitseisen voor een bouwstof.

Partijen grond of zeefzand waarvoor een verklaring van niet-reinigbaarheid en niet immobiliseerbaarheid is afgegeven (categorie 110 en 111), worden in de praktijk gescheiden gehouden van elkaar en van ander afval. Na mengen, moet het bedrijf immers een nieuwe verklaring aanvragen. Mocht een bedrijf toch vergunning voor mengen aanvragen, dan kan het bevoegd gezag die verlenen.

Uitsluitend stortplaatsen mogen ONO-filterkoek (afvalcategorie 78) of andere te storten residuen (afvalcategorie 110 of 111) mengen tot geconditioneerde afvalstoffen die worden gestort in een separaat compartiment. Zie verder paragraaf 4.2.5 Mengen voorafgaand aan of tijdens storten van ‘Mengen van afvalstoffen’. Daarnaast kan het bevoegd gezag op grond van de minimumstandaard geen vergunning verlenen voor het verdunnen of anderszins mengen van ONO-filterkoek ten behoeve van nuttige toepassing, omdat dit leidt tot diffuse verspreiding van toxische zware metalen.

Het bevoegd gezag verbindt zo nodig sturingsvoorschriften aan de vergunning voor het mengen van residuen om het verwerken overeenkomstig de minimumstandaard te borgen.

De onderstaande tabel vat de verwerkingsopties samen die op basis van de minimumstandaard vergund kunnen worden. De paragrafen onder de tabel geven meer uitleg en detail op die verschillende verwerkingsopties en geven ook meer informatie over de minimumstandaard uit paragraaf 2 Toetsingskader hoogwaardig verwerken.

Residuen komen in het algemeen vrij bij het verwerken van afvalstoffen en kunnen per definitie niet geschikt worden gemaakt voor hergebruik (in afvaltermen: voorbereiden voor hergebruik).

Residuen komen in het algemeen vrij bij het verwerken van afvalstoffen en zijn daardoor meestal niet geschikt voor recycling. Terugwinning van oplosmiddelen is bijvoorbeeld slechts voor een klein deel van het destillatieresidu een reële optie. Het bevoegd gezag kan wel vergunning verlenen voor het recyclen van de residuen waarvoor de minimumstandaard verwijderen door verbranden is (minimumstandaard a), als geen fracties worden gestort en de recycling voldoet aan het toetsingskader van het Mengen van afvalstoffen en ZZS en overige zorgstoffen.

Geen verspreiding van toxische zware metalen

Voor residu dat ontstaat bij het verwerken van PAK-rijk steenachtig materiaal, zeefzand, grond en baggerspecie en van rookgasreinigingsresidu en ONO-filterkoek is recycling niet toegestaan, ook niet in de vorm van inzet in of opwerken of immobiliseren tot een vormgegeven bouwstof (zie ook Immobilisaat, vulstof of toeslagstof). Deze afvalstromen zijn immers het resultaat van het concentreren van verontreinigingen uit meer volumineuze afvalstromen en het is ongewenst om de betreffende verontreinigingen vervolgens alsnog diffuus in het milieu te verspreiden. Dit wijkt dus af van de algemene lijn dat verwerken volgens een hogere trede op de afvalhiërarchie dan de minimumstandaard (in dit geval storten) ook kan worden vergund.

Minimumstandaard b geeft enkele uitzonderingen waarbij nuttig toepassen van residuen onder strikte voorwaarden wel kan worden vergund. In deze uitzonderingsgevallen moeten de delen die niet nuttig toegepast worden, alsnog worden gestort.

Terugwinnen van metalen zonder verspreiding van verontreinigingen

Het bevoegd gezag kan vergunning verlenen voor het terugwinnen van metalen uit de in deelstroom b van de minimumstandaard genoemde residuen onder voorwaarde dat geen diffuse verspreiding van de toxische zware metalen plaatsvindt en deze metalen ook niet worden verdeeld over een groter volume. Voor die metalen kan dan alsnog gesproken worden van recycling. Verdeling over een groter volume zou kunnen gebeuren door immobilisatie en/of inzet in vormgegeven bouwstoffen.

Thermisch reinigen

Thermisch reinigen ten behoeve van nuttige toepassing kan een geschikte verwerking zijn voor residuen met uitsluitend organische verontreinigingen zoals PAK’s. Daardoor kan recycling tot bouwstof mogelijk zijn. Een in deelstroom b van de minimumstandaard genoemd residu kan naast PAK’s ook onbrandbare verontreinigen bevatten, zoals toxische zware metalen. Voor dat residu biedt thermisch reinigen geen soelaas en blijft storten als enige optie over.

Nuttige toepassing als bouwstof op stortplaatsen

De minimumstandaard staat recycling van residuen op stortplaatsen toe. Het gebruik van residuen als bouwstof op een stortplaats is alleen aan te merken als recycling als:

• de afvalstoffen worden gebruikt voor de aanleg van noodzakelijke voorzieningen op de stortplaats; én
• de afvalstoffen in de plaats komen van andere materialen of componenten die voor die functie hadden moeten worden gebruikt; én
• de betreffende voorzieningen niet met ter verwijdering aangeboden stortmateriaal kunnen worden gerealiseerd omdat ze bijvoorbeeld niet worden aangeboden.

In alle andere gevallen is sprake van storten.

Daarnaast geldt voor het toestaan van de inzet als bouwstof op stortplaatsen dat:

• het moet gaan om materiaal dat voldoet aan de kwaliteitseisen van het Bbk (zie paragraaf 4.123 van het Bal); én
• wordt voldaan aan paragraaf 3.3.2 Nuttige toepassing op stortplaatsen van ‘Storten binnen een circulaire economie’ en paragraaf 1.8.4.1. ‘Gebruik in een stortplaats’ van de Leidraad indelen verwerkingshandelingen (pdf, 1.7 MB).

POP-rijke residuen

De POP verordening bepaalt op welke manier bedrijven POP-rijke residuen mogen en moeten verwerken. Residu is POP-rijk als het gehalte aan PCB's of andere POP's gelijk of groter is dan de grenswaarde genoemd in bijlage IV van POP-verordening. POP-rijk residu moet overeenkomstig de POP-verordening worden verwerkt. Dat kan een vorm van recyclen zijn, als het recyclen/terugwinning van metalen en metaalverbindingen betreft (R4 van bijlage II Kra) onder de in de POP-verordening genoemde voorwaarden.

Van andere nuttige toepassing van residuen is sprake bij berging in ondergrondse bergplaatsen, zoals zoutcavernes of bij inzet in de vorm van hoofdgebruik als brandstof. Een ander voorbeeld van andere nuttige toepassing is de inzet van destillatieresidu in de cementindustrie.

Geen verspreiding van toxische zware metalen

De minimumstandaard voor residu dat ontstaat na het verwerken van PAK-rijk steenachtig materiaal, zeefzand, grond en baggerspecie en van rookgasreinigingsresidu en ONO-filterkoek sluit andere vormen van nuttige toepassing niet uit, maar verbindt hier wel strikte voorwaarden aan. Deze afvalstromen zijn immers het resultaat van het concentreren van verontreinigingen uit meer volumineuze afvalstromen en het is ongewenst om de betreffende verontreinigingen vervolgens alsnog diffuus in het milieu te verspreiden.

Minimumstandaard b staat nuttige toepassing door berging in ondergrondse bergplaatsen, zoals zoutcavernes toe. Door de natuurlijke isolerende omstandigheden leidt dit namelijk niet tot verspreiding van verontreinigingen. Deze toepassing vindt uitsluitend in het buitenland plaats. Het moet wel gaan om nuttige toepassing, wat in ieder geval betekent dat de afvalstoffen in de plaats komen van primaire grondstoffen die anders hadden moeten worden gebruikt én het moet gaan om cavernes waarvoor een opvulplicht of opvulnoodzaak bestaat. Zie verder het gestelde in Storten in een circulaire economie. Opvulling van uitgegraven terreinen aan de oppervlakte is niet toegestaan op grond van minimumstandaard b.

POP-rijke residuen

De Verordening (EU) 2019/1021 (POP-verordening) bepaalt op welke manier bedrijven POP-rijke residuen mogen en moeten verwerken. Residu is POP-rijk als het gehalte aan PCB’s of andere POP’s gelijk of groter is dan de grenswaarde genoemd in bijlage IV van POP-verordening. POP-rijk residu moet overeenkomstig de POP-verordening worden verwerkt. Dat kan een vorm van andere nuttige toepassing zijn, als het gaat om hoofdgebruik als brandstof of om de inzet als ander middel voor energieopwekking (R1 van bijlage II Kra), waarbij R1 niet is toegestaan voor afvalstoffen die PCB’s bevatten.

Het bevoegd gezag kan vergunning verlenen voor het verbranden als vorm van verwijderen van alle residuen.

POP-houdende residuen

De Verordening (EU) 2019/1021 (POP-verordening) bepaalt op welke manier bedrijven POP-rijke residuen mogen en moeten verwerken. Residu is POP-rijk als het gehalte aan PCB’s of andere POP’s gelijk of groter is dan de grenswaarde genoemd in bijlage IV van POP-verordening. POP-rijk residu moet overeenkomstig de POP-verordening worden verwerkt. Dat betekent dat bedrijven de PCB’s en/of overige POP’s moeten vernietigen of onomkeerbaar omzetten. Bij het verwerken moet de concentratie tenminste onder de grenswaarde van bijlage IV van de POP-verordening komen. Indien dat noodzakelijk is voor het verkrijgen van een lagere POP-concentratie dienen bedrijven meerdere verwerkingstechnieken, zoals extractieve én thermische reiniging in te zetten.

Uit de POP-verordening volgt dat bedrijven POP-rijk residu moeten verwijderen door:

1. Fysisch-chemische behandeling (D9 van bijlage I Kaderrichtlijn afvalstoffen (Kra)); of
2. Verbranding op het land (D10 van bijlage I Kra).

Het bevoegd gezag kan ook het voorbehandelen van POP-rijk residu vergunnen als dit voorafgaat aan verwerking 1 of 2.

PCB-houdende residuen

Afval is PCB-houdend wanneer het totale gehalte aan polychloorbifenylen, polychloorterfenylen, monomethyltetrachloordifenylmethaan, monomethyldichloordifenylmethaan en monomethyldibroomdifenylmethaan hoger is dan 0,5 mg/kg (as received ) per congeneer 28, 52, 101, 118, 138, 153 en 180. De minimumstandaard van verwerken voor PCB-houdende residuen staat in het Afvalplan PCB-houdend afval.

Onderstaande informatie gaat over storten in relatie tot de verschillende (groepen van) residuen die onder de reikwijdte van dit plan vallen.

Verbranden niet mogelijk

Het residu van het verwerken van grotendeels (>50 gewichtsprocent) uit metalen bestaande vaste afvalstoffen mag pas worden gestort, nadat is aangetoond dat dit residu niet brandbaar is.

Stortverbod

Voor de volgende residuen geldt een stortverbod op grond van de hieronder genoemde categorieën van artikel 1, eerste lid, van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa):

• 1: vloeibare afvalstoffen –afhankelijk van de viscositeit van het residu (destillatieresidu);
• 15: deelstromen of residuen, afkomstig van de handmatige en mechanische verwerking van huishoudelijk restafval en daarmee vergelijkbaar restafval van bedrijven;
• 16: deelstromen of residuen van de handmatige en mechanische verwerking van grof huishoudelijk afval;
• 20: reststoffen van composterings- of vergistingsinstallaties (residu van het verwerken van bioafval);
• 31: grond waaronder grondreinigingsresidu, met uitzondering van residu dat als grond, bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit, kan worden gekwalificeerd en die bij de stortplaats wordt aangeboden onder overlegging van een verklaring als bedoeld in de ministeriële regeling op grond van artikel 28a Wet bodembescherming, waaruit blijkt dat de grond niet-reinigbaar en niet koud-immobiliseerbaar is.

Voor deelstromen die grotendeels uit kunststof, metaal of andere materiaalstromen bestaan kunnen andere stortverboden van toepassing zijn.

Residuen die worden aangemerkt als grond als bedoeld in artikel 1 van het Besluit bodemkwaliteit mogen dus alleen worden gestort met een verklaring waaruit blijkt dat de grond niet-reinigbaar en niet koud-immobiliseerbaar is. Paragraaf 5 van de Regeling beoordeling reinigbaarheid grond heeft betrekking op de reinigbaarheid van residu dat is vrijgekomen bij de procesmatige reiniging van partijen verontreinigde grond, waaronder zeefzand, waaruit naar verwachting niet-reinigbaar te storten residu zal ontstaan. Daarnaast kan een bedrijf op basis van een partijkeuring aantonen dat het grondreinigingsresidu niet-reinigbaar is.

Storten

Voor residu dat ontstaat na extractief reinigen van zeefzand, PAK-rijk steenachtig materiaal of baggerspecie, residu van het verwerken van glasafval of metaalafval en van rookgasreinigingsresidu en ONO-filterkoek bevat het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa) geen wettelijk stortverbod. De minimumstandaard voor deze residuen is dan ook storten. Met storten worden de risico’s op verspreiding van toxische stoffen beperkt. Daarom is storten op een daarvoor geschikte stortplaats uit milieuoogpunt acceptabel.

Ter vermindering van de uitloging van residuen kan het noodzakelijk zijn om deze afvalstoffen, zoals ONO-filterkoek, voorafgaand aan het storten koud te immobiliseren. Deze residuen mogen uitsluitend op specifieke (compartimenten van bepaalde) stortplaatsen worden gestort die zijn ingericht in overeenstemming de Regeling acceptatie afvalstoffen op stortplaatsen. Het immobiliseren vindt plaats door de betreffende stortplaats conform deze regeling.

Het storten in big-bags is slechts toegestaan voor zover het te storten residu ook zonder big-bag aan de grenswaarden van het Bssa voldoet.

Van de ZZS in onderstaande tabel is bekend (bron) dat ze in residuen kunnen voorkomen in concentraties boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’. Als dat het geval is, moet bij het beoordelen van de vergunbaarheid van een nuttige toepassing van de afvalstof dit toetsingskader betrokken worden.

Regels voor specifieke ZZS

Voor veel zorgstoffen gelden Europese regels. Bevat een afvalstof een stof die onder het Verdrag van Stockholm is aangemerkt als persistente organische verontreinigende stof (persistent organic pollutant, POP), dan moet de verwerking op de eerste plaats voldoen aan de POP-verordening. In geval van recyclen tot materialen die op de markt worden gebracht (als niet-afvalstof), kunnen de POP-verordening, de REACH-verordening en productregelgeving beperkingen inhouden voor de aanwezigheid van een zorgstof. In de tweede kolom van onderstaande tabel is aangegeven of de betreffende ZZS is opgenomen in de POP-verordening of op de kandidaten-, restrictie- of autorisatielijst van REACH. Zie ook paragraaf 3.2.1 Stoffen- en productwetgeving van ‘ZZS en overige zorgstoffen’.

Acceptatie- en verwerkingsbeleid afvalverwerkers

Afvalverwerkers moeten aandacht besteden aan ZZS in de acceptatie- en verwerkingsprocedures (A&V), zie de Leidraad vergunningverlening afvalverwerking (pdf, 853 kB). Bij het aanvragen van een vergunning maken afvalbedrijven en het bevoegd gezag per geval een afweging welke ZZS en andere zorgstoffen relevant zijn in een specifieke situatie. Onderstaand overzicht kan als startpunt worden gebruikt om een indicatie te krijgen welke ZZS aandacht vragen, maar is niet limiterend. ZZS en andere zorgstoffen kunnen al bij lage concentraties relevant zijn voor de wijze waarop afvalstoffen verwerkt kunnen of mogen worden, bijvoorbeeld doordat bij de verwerking emissies naar bodem, water of lucht optreden. Zie ook de webpagina aanpak van zeer zorgwekkende stoffen (IPLO) en de ZZS-navigator van het RIVM.

Afvalstof of niet-afvalstof

ZZS en overige zorgstoffen kunnen ook relevant zijn bij het beoordelen of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof. Zie hiervoor de toetsingskaders in Afvalstof of niet-afvalstof.

Overzicht van relevante ZZS

In het residu van het verwerken van gft-afval, organisch bedrijfsafval, organisch agrarisch bedrijfsafval, groenafval, huishoudelijk restafval en restafval van bedrijven is het niet aannemelijk dat ZZS boven de concentratiegrenswaarde in het afval aanwezig zijn. In het destillatieresidu kunnen, naast de (vluchtige) koolwaterstoffen die in de destillatiestap niet in het destillaat zijn terechtgekomen maar zijn achtergebleven, ook metalen, organohalogeenverbindingen, additieven en overige anorganische bestanddelen of verontreinigingen van de in het afvalstadium geraakte oplosmiddelen voorkomen.

In destillatieresidu afkomstig uit industriële sectoren, kunnen afhankelijk van het te destilleren mengsel bepaalde ZZS in concentraties hoger dan de concentratiegrenswaarde worden aangetroffen. De componenten in het residu zijn dus afhankelijk van de samenstelling van het beginmengsel. Op basis van analyses of informatie of van de leverancier moet worden nagegaan welke ZZS aanwezig kunnen zijn boven de concentratiegrenswaarde.

Onderstaande tabel geeft een overzicht (niet-limitatief) van ZZS die boven de waarde die is opgenomen in paragraaf 4.2 Nuttige toepassing van afvalstoffen met ZZS in ‘ZZS en overige zorgstoffen’ aanwezig kunnen zijn in residuen. Het betreft een momentopname van beschikbare kennis. Op enig moment kan nieuwe informatie beschikbaar komen, door nieuwe of betere metingen maar ook doordat het gebruik van zorgstoffen in grondstoffen en producten verandert.

De informatie zoals weergegeven in deze tabel is ook te vinden in de ZZS in afval Zoeker van het RIVM en zal op termijn uit dit afvalplan verdwijnen.

In onderstaande alinea’s wordt achtereenvolgens ingegaan op de beoordeling afvalstof of niet afvalstof, kritieke materialen, BREF en relevante bronvermeldingen.

In een circulaire economie gaan zo min mogelijk materialen verloren. Voor steeds meer residuen, gebruikte producten of afvalstoffen wordt een veilige, zinvolle en zo hoogwaardig mogelijke toepassing gezocht. Daarbij wordt steeds vaker de vraag gesteld of een materiaal een afvalstof is, of nog moet blijven. Voor het werken met afvalstoffen gelden namelijk specifieke regels en vaak is ook een specifieke vergunning vereist in verband met de veiligheid voor mens en milieu. Bovendien mag niet zomaar elk bedrijf met afvalstoffen werken en ook bij (grensoverschrijdend) transport is de status van belang.

Het begrip ‘afvalstof’ moet ruim worden uitgelegd. In beginsel kan elke stof of elk voorwerp een afvalstof zijn, wanneer de houder zich daarvan ontdoet, wil of moet ontdoen. Meer informatie over het zelf maken van deze beoordeling is te vinden in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP en de Handreiking afvalstof of niet-afvalstof.

Altijd afval

De materialen behandeld in dit afvalplan zijn altijd afval. Na verwerking kan opnieuw gekeken worden naar de afvalstatus van het materiaal. Echter, gelet op de aard van de beschreven residuen in het onderhavige afvalplan is het zeer onwaarschijnlijk dat deze een niet-afvalstof kunnen worden.

Kritieke materialen zijn grondstoffen als metalen en mineralen die van significante economische waarde zijn en waarvoor een verlaagde leveringszekerheid bestaat omdat de EU in hoge mate afhankelijk is van niet-EU landen. In sommige afvalstoffen zitten deze kritieke materialen. Uit bepaalde afvalstoffen kunnen deze materialen worden teruggewonnen of zijn daartoe ontwikkelingen gaande. We spreken dan van ‘potentieel terugwinbare kritieke materialen’.

Residuen bevatten naar verwachting geen potentieel terugwinbare kritieke materialen. Deze afvalstof wordt in het rapport ‘Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3’ (TNO, 2023) niet genoemd als kansrijke afvalstof hiervoor.

In paragraaf 3.6 Kritieke materialen en hoogwaardigheid van ‘Vormen van recycling beoordelen’ van het CMP staat meer informatie over kritieke materialen in relatie tot afvalverwerking.

De minimumstandaard voldoet aan de BBT-referentiedocumenten (BREF’s) die zijn opgesteld in het kader van de Richtlijn industriële emissies (RIE) en voorheen in het kader van de in de RIE opgenomen IPPC-richtlijn. In het rapport Inventarisatie BREF CMP (xlsx, 2 MB) is het resultaat van deze toetsing weergegeven.

Residuenbeheerplan

Op grond van de BBT-conclusies in de BREF Afvalbehandeling moeten afvalverwerkende bedrijven beschikken over een residuenbeheerplan dat bestaat uit een reeks maatregelen die erop gericht zijn:

• het produceren van residuen als gevolg van de behandeling van afval tot een minimum te beperken;
• het regenereren, het recyclen en/of het terugwinnen van energie uit de residuen te optimaliseren, en
• het correct verwijderen van residuen te garanderen.

Voor dit onderdeel van het CMP zijn de volgende documenten gebruikt :

• RoyalHaskoning DHV (2022a). Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen.
• RoyalHaskoning DHV (2022b). Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing.
• TNO (2023). Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3.
• SGS Intron (2019). ZZS in afvalstoffen – update 2019.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

Op dit moment worden er geen ontwikkelingen voorzien die kunnen leiden tot wijzigingen in de toetsingskaders van dit afvalplan.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in Wat is het CMP.