Procesafhankelijk industrieel afval

Dit deel van het plan beschrijft hoe bedrijven procesafhankelijk industrieel afval moeten verwerken en wat daarbij de aandachtspunten zijn. Het bevat het toetsingskader voor het bevoegd gezag voor het vergunnen van het verwerken van deze afvalstoffen en het toetsingskader voor het toestaan van grensoverschrijdend transport door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Bevoegde instanties moeten bij het nemen van besluiten rekening houden met het CMP en dus met deze toetsingskaders (artikel 10.14 van de Wet milieubeheer).

De primaire doelgroepen waarvoor dit plan geschreven is, zijn zowel de bedrijven die deze afvalstoffen verwerken of grensoverschrijdend transporteren als het bevoegd gezag dat voor deze activiteiten toestemming moet verlenen. Die toestemming wordt verleend in een omgevingsvergunning voor het verwerken van de afvalstoffen of met een beschikking op een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport. Voor de omgevingsvergunning zijn gemeenten en provincies het bevoegd gezag (namens hen vaak een omgevingsdienst). Voor de beschikking op de kennisgeving is dat de minister (namens de minister de ILT).

Omdat dit deel primair geschreven is voor afvalverwerkende bedrijven en het bevoegd gezag, worden specifieke technische en juridische termen gebruikt. Voor het lezen van dit deel is daarom een bepaalde mate van kennis over de afvalwetgeving, het proces van vergunningverlening en de regels voor grensoverschrijdend transport vereist. Voor lezers die niet tot de primaire doelgroep behoren en toch meer informatie over het verwerken van deze afvalstof willen lezen, zijn met name de paragrafen met toelichting interessant (paragraaf 4 en verder).

De bepalingen van dit afvalplan gelden voor de volgende afvalstoffen:

Zie ook paragraaf 4 Toelichting op de afbakening. Onderdeel daarvan is een overzicht van afvalstoffen die lijken op de afvalstoffen van dit afvalplan, maar vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Om materialen beschikbaar te houden voor de economie is het van belang om afvalstoffen zo hoogwaardig mogelijk te verwerken. Voor hoogwaardige verwerking of vanuit de zorg voor mens en milieu is het soms nodig om verontreinigingen af te scheiden of afvalstoffen integraal te verwijderen. Voor de gewenste verwerking kan het noodzakelijk zijn om afvalstoffen gescheiden te houden. Onderstaande paragrafen gaan in op de volgende aspecten die van belang zijn het bij het vergunnen van het verwerken van procesafhankelijk industrieel afval:

• mengen van afvalstoffen (paragraaf 2.1)
• de minimumstandaard (paragraaf 2.2)

Mengen is in het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) aangewezen als een milieubelastende activiteit waarvoor in bepaalde gevallen een vergunning nodig is. Het gaat zowel over het mengen van afvalstoffen onderling als over het mengen met niet-afvalstoffen. Ook bij het samenvoegen binnen één afvalcategorie kan sprake zijn van mengen en kan een vergunningplicht gelden.

De Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB) is een hulpmiddel om na te gaan of voor het mengen een vergunning is vereist.

De afvalcategorieën uit bijlage II van Bal vormen de basis voor het gescheiden houden van afval en voor de vergunningplicht voor het mengen van afvalstoffen. Correct gescheiden houden van afvalstoffen waarborgt een latere (hoogwaardige) verwerking volgens de minimumstandaard. De minimumstandaard is daarom de basis voor de indeling in deze categorieën.

Onderstaande tabel verduidelijkt welke afvalstoffen onder welke afvalcategorie vallen.

De wettelijke regels over hoe deze bedrijven hun afvalstoffen gescheiden moeten houden staan in paragraaf 5.1.1 Gescheiden houden van afvalstoffen.

Het bevoegd gezag toetst een vergunningaanvraag voor het mengen aan het Mengen van afvalstoffen en de daarin opgenomen toetsingskaders.

Dit plan bevat voor procesafhankelijk industrieel afval de volgende specifieke bepalingen waarmee het bevoegd gezag in afwijking van de algemene toetsingskaders rekening moet houden:

De Toelichting op mengen van afvalstoffen in paragraaf 5.1.2 geeft aan wat zowel de wetgeving als de toetsingskaders van het CMP concreet betekenen voor het vergunnen van het mengen van procesafhankelijk industrieel afval.

Het verwerken van procesafhankelijk industrieel afval moet plaatsvinden in overeenstemming met onderstaande minimumstandaard(en). Dit betekent dat het bevoegd gezag ook voor hoogwaardiger vormen van verwerken vergunning kan verlenen, tenzij de minimumstandaard hiervoor specifieke beperkingen bevat.

Het bevoegd gezag kan alleen vergunning verlenen voor het verwerken van de afvalstoffen op een manier die laagwaardiger is dan de minimumstandaard als sprake is van uitzonderingsgevallen, zoals bijvoorbeeld bij calamiteiten of de aanwezigheid van bepaalde ZZS. Zie ook de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

De volgende minimumstandaarden gelden voor het verwerken van procesafhankelijk industrieel afval:

Wat bovenstaande minimumstandaard(en) betekenen in relatie tot hoogwaardige verwerking staat beschreven in paragraaf 5.2 Toelichting op de minimumstandaard.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Het kan zijn dat er ZZS in de afvalstof zitten. Zowel de beschreven wetgeving over, als de toetsingskaders voor Mengen van afvalstoffen en ZZS en overige zorgstoffen kunnen beperkingen stellen aan het verwerken van afvalstoffen met ZZS. Bij het beoordelen of een verwerking kan worden vergund, betrekt het bevoegd gezag ook deze onderwerpen. In paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen staat meer informatie en een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn.

Onderstaand toetsingskader is gebaseerd op Grensoverschrijdend transport. Daarin staat het algemene toetsingskader, de bezwaargronden en de bijbehorende procedures voor het grensoverschrijdend transport (verder: overbrenging) van afvalstoffen vanuit of naar Nederland die de ILT hanteert in het kader van de Europese verordening voor de overbrenging van afvalstoffen (EVOA).

In dit afvalplan is bovenstaande uitgewerkt tot een specifiek toetsingskader voor het beoordelen of het overbrengen van afvalstof is toegestaan. Indien dit specifieke toetsingskader afwijkt van het bepaalde in 'Grensoverschrijdend transport', dan gaat het toetsingskader van dit afvalplan voor.

Op 20 mei 2024 is de gewijzigde Verordening (EU) 2024/1157 in werking getreden. De gewijzigde EVOA (hierna nEVOA) treedt gefaseerd in werking. Tot 20 mei 2026 zijn de bepalingen van Verordening (EU) 1013/2006 nog van toepassing op het overbrengen van afval. In Grensoverschrijdend transport wordt hier verder op ingegaan. Wanneer het daar specifiek gaat over bepalingen uit de gewijzigde EVOA, is dit aangeduid met ‘nEVOA’. In de overige gevallen staat er enkel ‘EVOA’. Als de oude en nieuwe bepalingen dezelfde zijn maar bijvoorbeeld de artikelen anders genummerd zijn, dan is het artikel uit de gewijzigde EVOA als uitgangspunt genomen en het artikel uit de nog niet gewijzigde EVOA tussen haakjes gezet.

Mate van nuttige toepassing / elke mate van storten of anderszins verwijderen

Wanneer in onderstaande tekst wordt gesproken over ‘de mate van nuttige toepassing’ heeft dat betrekking op de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden. Dit geldt ook voor de zinsnede ‘elke mate van storten of anderszins verwijderen’. Ook dan gaat het over de afvalstof nadat niet-materiaaleigen afval is afgescheiden.

Paragraaf 4.2.2 Mate van nuttige toepassing in ‘Grensoverschrijdend transport’ bevat het toetsingskader om te bepalen wanneer de mate van nuttige toepassing de overbrenging niet rechtvaardigt indien voor een afvalstof de haalbare mate van nuttige toepassing niet is gedefinieerd  in het keten- of afvalplan.

Afvalstoffen met bepaalde ZZS

Als in de afvalstoffen die worden overgebracht ZZS voorkomen, kan het nodig zijn om van onderstaande toetsingskader af te wijken. Bijvoorbeeld als er POP’s inzitten waardoor de POP-verordening beperkingen stelt aan het verwerken. Paragraaf 5.3 ZZS en overige zorgstoffen van dit plan geeft een overzicht van ZZS die in de afvalstof aanwezig kunnen zijn. In ZZS en overige zorgstoffen staat een overzicht van de wetgeving rond het verwerken van afvalstoffen met ZZS en staan toetsingskaders wanneer een verwerking doelmatig is. Dit kan ook van belang zijn bij het beoordelen van een kennisgeving voor grensoverschrijdend transport.

Verordening dierlijke bijproducten

Als sprake is van (de aanwezigheid van) dierlijke bijproducten in procesafhankelijk industrieel afval, dan is voor grensoverschrijdend transport de Verordening dierlijke bijproducten leidend en niet de EVOA. Grensoverschrijdend transport van dierlijke bijproducten die zijn gemengd met ander afval valt wél onder de EVOA als het andere afval gevaarlijk afval is.

Reikwijdte van het toetsingskader, bezwaargronden en voorwaarden

Onderstaand toetsingskader geldt voor alle deelstromen van procesafhankelijk industrieel afval zoals benoemd in de minimumstandaard van dit afvalplan. Waar nodig benoemt het toetsingskader bepaalde deelstromen afzonderlijk, omdat daarvoor afwijkende bepalingen of voorwaarden gelden.

Het toetsingskader geldt voor de volgende overbrengingen:

• het overbrengen van afval binnen de Europese Unie, en
• invoer van buiten de Europese Unie en uitvoer naar buiten de Europese Unie, tenzij toetsing aan de EVOA al direct leidt tot bezwaar, zie paragraaf 3.3.1 Verbodsbepalingen in ‘Grensoverschrijdend transport’.

Het toetsingskader geeft aan wanneer een overbrenging niet is toegestaan en of er specifieke bepalingen gelden. In alle overige gevallen is de overbrenging wel toegestaan. In de eerste tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor nuttige toepassing’ (artikel 12 EVOA). In de tweede tabel staan bezwaargronden voor ‘overbrenging voor verwijderen’ (artikel 11 EVOA). Voor het overbrengen voor verwijderen geldt vanaf 21 mei 2026 dat artikel 11 nEVOA van toepassing is. Vanaf deze datum verlenen de bevoegde autoriteiten van verzending en van bestemming geen toestemming voor een overbrenging voor verwijderen, tenzij aan alle voorwaarden uit artikel 11 lid 1 onder a tot en met h en/of artikel 11 lid 2 nEVOA is voldaan. Zie ook Grensoverschrijdend transport.

Dit deel van het plan geeft toelichting op de toetsingskaders. Ook geeft het aanvullende informatie die van belang kan zijn bij het nemen van besluiten over het verwerken of het grensoverschrijdend transport.

Het gehele plan, en dus ook deze toelichting, gaat over afvalstoffen. Daarom is ook de vraag belangrijk wanneer sprake is van een afvalstof of niet. In paragraaf 6.1 Afvalstof of niet-afvalstof staat hierover specifieke informatie.

Dit plan heeft betrekking op procesafhankelijk industrieel afval. Dit is afval dat vrijkomt bij industriële productieprocessen. Bij dit afvalplan gaat het niet om afvalstoffen die ontstaan in de kantine of kantoor, maar om afvalstoffen die vrijkomen in het productie- of verwerkingsproces. Deze afvalstoffen zijn divers van samenstelling en omvang. Het kunnen gevaarlijke en niet-gevaarlijke afvalstoffen zijn, zoals bijvoorbeeld staalslakken, assen van thermische productieprocessen en metaalzouten en katalysatoren van industriële processen.

Bedrijven uit de agrarische sector, de bouwnijverheid en de bedrijven uit de handel-, diensten- en overheidssector (HDO-sector) vallen niet onder de categorie industriële bedrijven. Qua aard en samenstelling zijn de afvalstoffen afkomstig van deze bedrijven vergelijkbaar met de afvalstoffen die vallen onder andere afval- of ketenplannen.

Dit afvalplan bevat een aparte minimumstandaard voor papier- en ontinktingsslib en rejects. Deze afvalstoffen komen vrij bij het recyclen van papier door industriële papierfabrikanten. Daardoor vallen deze afvalstoffen ook onder procesafhankelijk afval dat vrijkomt bij industriële productieprocessen.

Veel deelstromen die bij industriële processen vrijkomen en die gescheiden worden afgevoerd of ingezameld, vallen onder één van de andere afval- of ketenplannen. Ook ovenpuin, organisch bedrijfsafval, organisch agrarisch afval en organisch afval uit de levensmiddelenindustrie vallen niet onder het afvalplan procesafhankelijk industrieel afval. In de tabel hieronder staat onder welk plan deze afvalstoffen wel vallen.

Afvalstoffen die vergelijkbaar zijn, maar onder andere plannen vallen

Onderstaande afvalstoffen zijn enigszins vergelijkbaar met de afvalstoffen uit dit plan, maar vallen onder andere plannen (niet limitatief):

Euralcodes die een relatie hebben met dit plan

Tientallen euralcodes kunnen onder de reikwijdte van dit plan vallen waardoor de toegevoegde waarde om ze op te sommen gering is. Bovendien bepaalt uitsluitend de afbakening van paragraaf 1 van dit afvalplan wat onder dit plan valt en wat niet. In tegenstelling tot andere plannen van het CMP is daarom geen indicatief overzicht van euralcodes gegeven.

Onderstaande twee paragrafen geven toelichting bij paragraaf 2 van dit afvalplan die gaat over het gescheiden houden en mengen van afvalstoffen en over de minimumstandaard.

Voor mengen is in veel gevallen een vergunning nodig (zie de Beslisboom vergunningplicht mengen (pdf, 1.3 MB)). De minimumstandaard en de afvalcategorieën uit bijlage II van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal) vormen de basis voor de regels voor het gescheiden houden van afvalstoffen. In paragraaf 2.1.2 Vergunnen van mengen is het toetsingskader opgenomen voor het vergunnen van het mengen van procesafhankelijk industrieel afval. Wanneer sprake is van ‘mengen’ staat beschreven in paragraaf 4.1 Toetsingskader definitie van mengen van ‘Mengen van afvalstoffen’.

Onderstaand overzicht vat samen wanneer bedrijven of andere doelgroepen een verplichting hebben rond het gescheiden houden van procesafhankelijk industrieel afval. Soms is het een directe wettelijke verplichting en soms een afgeleide van het feit dat ‘mengen’ een milieubelastende activiteit is. Wil iemand die een plicht heeft om afvalstoffen gescheiden te houden deze toch samenvoegen, dan is sprake van mengen.

Bij het verwerken van afval vindt vaak ook mengen plaats met ander afval of met niet-afval. Voor het beoordelen van ‘mengen’ zijn de bepalingen en de toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen de basis. Daar moet het bevoegd gezag altijd rekening mee houden.

In ‘Mengen van afvalstoffen’ komt een aantal specifieke situaties van mengen aan bod, zoals bijvoorbeeld:

• paragraaf 4.2.2 Mengen van gevaarlijk afval
• paragraaf 4.2.4 Mengen van POP-houdende afvalstoffen en/of pragraaf 4.2.3 Mengen van afvalstoffen die PBT- of zPzB-stoffen of stoffen van ‘gelijkwaardige zorg’ bevatten
• paragraaf 4.2.5 Mengen voorafgaand aan of tijdens storten
• paragraaf 4.2.6 Mengen en bouwstoffen

Daarnaast bevat Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal specifieke toetsingskaders voor het recyclen tot bouwstoffen. Kijk altijd bij alle toetsingskaders van Mengen van afvalstoffen en  Immobilisaat, vulstof of toeslagmateriaal of deze op het mengen van procesafhankelijk industrieel afval van toepassing zijn.

De essentie van het vergunnen van het mengen van procesafhankelijk industrieel afval is dat verwerking conform de minimumstandaard mogelijk moet blijven na het mengen. Voor procesafhankelijk industrieel afval betekent dit dat het bevoegd gezag alleen vergunning kan verlenen voor:

• het mengen van procesafhankelijke industriële afvalstoffen van afvalcategorie 112A met afvalcategorie 112B met als doel de afvalstoffen nuttig toe te passen, als bij het verwerken de aanwezige gevaarlijke stoffen worden afgebroken, verwijderd of afgescheiden (in een mate waardoor de resterende concentratie onder de grens voor gevaarlijk afval ligt (zie paragraaf 4.2.1 van Mengen van afvalstoffen)). Een voorbewerking die leidt tot verbranden van de gevaarlijke stoffen kan eveneens vergund worden.
• het mengen van procesafhankelijke industriële afvalstoffen binnen afvalcategorie 10 of binnen afvalcategorie 11 als het afval ook na mengen gerecycled wordt. Dit is een afwijking van Mengen van afvalstoffen, omdat mengen van afvalstoffen van dezelfde afvalcategorie in dit geval alleen mag als geborgd is dat verwerking conform de minimumstandaard mogelijk blijft.
• het mengen van procesafhankelijke industriële afvalstoffen van afvalcategorie 11 met andere afvalstoffen of met niet-afvalstoffen met als doel de afvalstoffen te recyclen, als bij het verwerken de aanwezige gevaarlijke stoffen worden afgebroken of afgescheiden (in een mate waardoor de resterende concentratie onder de grens voor gevaarlijk afval ligt).
• het mengen van procesafhankelijk industrieel afval ten behoeve van storten of verbranden binnen afvalcategorie 110 of 111, tussen deze afvalcategorieën of met andere afvalstoffen of niet-afvalstoffen als wordt voldaan aan de minimumstandaard. De volgende voorwaarden zijn van toepassing
  • het bedrijf heeft voorafgaand aan het mengen aangetoond dat recycling van het afval, gezien de aard of samenstelling, technisch niet mogelijk is of dat de recyclingroute zo duur is dat de kosten voor afgifte van deze partijen aan de poort van de verwerker door de ontdoener, meer zouden bedragen dan €265,-/ton, én
  • het bedrijf voldoet aan het toetsingskader van paragraaf 4.2.5 van Mengen voorafgaand aan of tijdens storten.
• het mengen van procesafhankelijk industrieel afval ten behoeve van verbranden binnen afvalcategorie 112A of 112B, tussen deze afvalcategorieën of met andere afvalstoffen of niet-afvalstoffen als wordt voldaan aan de minimumstandaard zie paragraaf 4.2.1 van Mengen van afvalstoffen). Hiervoor geldt dat:
  • het bedrijf voorafgaand aan het mengen heeft aangetoond dat recycling van het afval, gezien de aard of samenstelling, technisch niet mogelijk is of dat de recyclingroute zo duur is dat de kosten voor afgifte van deze partijen aan de poort van de verwerker door de ontdoener, meer zouden bedragen dan €265,-/ton én
  • het bedrijf de afvalstoffen niet mengt om deze zelf te verbranden in een mobiele installatie of af te geven aan een mobiele verbrandingsinstallatie, omdat deze installaties onvoldoende waarborgen geven voor het beperken van emissies naar de lucht én
  • mengen om het afval af te voeren naar een stortplaats niet is toegestaan.

Het bevoegd gezag verbindt sturingsvoorschriften aan de vergunning voor het mengen van procesafhankelijk industrieel afval om verwerking overeenkomstig de minimumstandaard te borgen.

De onderstaande tabel vat de verwerkingsopties samen die op basis van de minimumstandaard vergund kunnen worden. De paragrafen onder de tabel geven meer uitleg en detail op die verschillende verwerkingsopties en geven ook meer informatie over de minimumstandaard uit paragraaf 2.

Bedrijven kunnen procesafhankelijk industrieel afval in het algemeen niet op eenvoudige wijze door controleren, schoonmaken of repareren geschikt maken voor hergebruik (in afvaltermen: voorbereiden voor hergebruik). Als dat wel mogelijk is, dan kan het bevoegd gezag hiervoor vergunning verlenen. Deze verwerking voldoet aan de minimumstandaard.

Het beleid voor procesafhankelijk industrieel afval richt zich op recycling. Recyclen van dit afval vermindert het gebruik van primaire grond- of brandstoffen, zonder dat verwerking van reststoffen nodig is die andere grote milieugevolgen heeft. De minimumstandaard is daarom milieuhygiënisch gezien gewenst. Bij papierrejects en papierslib en ontinktingsslib uit de papierindustrie is 100% recycling niet mogelijk en bevat dit plan een afwijkende minimumstandaard.

Voor papier- en ontinktingsslib en rejects van de papierindustrie luidt de minimumstandaard nuttige toepassing met recycling van de inerte fractie.

Rejects van de papierindustrie

Papierrejects zijn grotere materialen die bij het verpulpen van oud papier niet oplossen. Voorbeelden van bestanddelen van rejects zijn enveloppenvensters, nietjes, ringbanden, geplastificeerd papier, plakband en verontreinigingen doordat het papier niet goed is gescheiden aan de bron. In het rapport van RoyalHaskoning DHV ‘Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen’ d.d. 13 april 2022 staat dat rejects van de papierproductie niet recyclebaar zijn, omdat maar een klein deel van de bestanddelen kan worden teruggewonnen. Dit rapport heeft er mede toe geleid dat de minimumstandaard voor deze rejects ‘nuttige toepassing met recycling van de inerte fractie’ is.

Bedrijven kunnen de metalen uit rejects van de papierproductie volledig recyclen. Het overige deel van papierrejects wordt in Nederland nuttig toegepast als brandstof in AVI’s met de R1-status, in cementovens of in een wervelbedverbrandingsinstallatie. Nederland heeft hiervoor voldoende verwerkingscapaciteit. Dit blijkt uit het rapport van RoyalHaskoning DHV ‘Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing’ d.d. 1 december 2022.

Papier- en ontinktingsslib

Uit het eerder genoemde rapport ‘Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing’ blijkt dat volledige nuttige toepassing van papier- en ontinktingsslib mogelijk is, door:

• het verbranden van papierslib en ontinktingsslib met energieterugwinning en het recyclen van de inerte fractie van de assen; en
• papierslibrecycling.

Door bovengenoemde verwerkingsvormen is voldoende capaciteit beschikbaar voor het slib.

Inzet van de inerte fractie van het verbranden van papier- en ontinktingsslib is mogelijk in de grond- en wegenbouw, in bouwproducten of in de rookgasreiniging. Deze fractie bedraagt circa 60 gew. % droge stof van het slib, waardoor 100% recycling niet mogelijk is. Dit blijkt uit het rapport ‘Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen’. Deze constatering is meegenomen in de minimumstandaard voor papier- en ontinktingsslib, te weten ‘nuttige toepassing met recycling van de inerte fractie’.

De minimumstandaard recycling geldt niet als het procesafhankelijk industrieel afval niet recyclebaar is. Dit kan in de volgende twee situaties het geval zijn:

• Afvalstoffen die door de aard en samenstelling technisch niet te recyclen zijn. Sommige afvalstoffen zijn zodanig vervuild dat verbranden of storten de enige verwerkingsoptie is, ook al zou het materiaal van deze afvalstoffen als het niet vervuild was voor een groot deel gerecycled kunnen worden.
• Als het gaat om bepaalde (specifiek verontreinigde) afvalstoffen waarvoor recyclen relatief duur is. De grenswaarde wanneer sprake is van 'te duur' ligt bij € 265,- per ton afval.

Voor dergelijke gevallen geeft de minimumstandaard aan dat het bevoegd gezag vergunning kan verlenen voor verbranden of storten (afhankelijk van de aard van de afvalstroom).

Paragraaf 2.4.1 ‘De minimumstandaard kent uitzonderingsbepalingen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB) beschrijft de wijze waarop een bedrijf dit moet aantonen. Welke kosten bij de berekening van het bedrag van 265,- meegenomen mogen worden, staat beschreven in paragraaf 3.2 Wat wel of niet binnen het grensbedrag van € 265,- per ton valt van ‘Gebruik van het kostencriterium’.

Als deze afvalstoffen om dezelfde reden voor een andere wijze van verwerken worden overgebracht (van of naar Nederland) moet het kennisgevingsdossier de informatie bevatten die staat beschreven in paragraaf 4 Export en de grenswaarde van €265,- per ton van ‘Gebruik van het kostencriterium’.

Voor procesafhankelijk industrieel afval dat niet gerecycled kan worden, is andere nuttige toepassing (bijvoorbeeld hoofdgebruik als brandstof onder voorwaarden) toegestaan. In de vorige paragraaf staat wanneer dit het geval is en hoe het bedrijf dit moet onderbouwen. Een voorbeeld is het verbranden van niet recyclebare organische chemicaliën.

Verwerkers die dit afval accepteren, nemen in het acceptatiebeleid op dat deze partijen alleen accepteren als is aangetoond dat de afvalstoffen niet voor recycling geschikt zijn of, dat recyclen duurder is dan € 265,-/ton. In het acceptatiebeleid moet zijn aangegeven hoe dit door deze verwerkers moet worden aangetoond en hoe de verwerker dit administreert. Daarbij baseert hij zich op het toetsingskader van paragraaf 2.4.1 ‘De minimumstandaard kent uitzonderingsbepalingen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

Inzet als vloeibare brandstof beperkt

De minimumstandaard geeft aan dat bedrijven dit afval alleen als vloeibare brandstof mogen inzetten in installaties waarvoor emissiebeperking is gereguleerd in specifieke regelgeving en/of in een omgevingsvergunning waarin waarborgen voor mens en milieu kunnen worden vastgelegd. Dit betekent dat afzet als of het verwerken van procesafhankelijk industrieel afval tot (een bestanddeel van) brandstoffen voor voer-, vaar- en vliegtuigen, andere mobiele toepassingen of voor vormen van inzet buiten installaties niet is toegestaan. Hiervoor neemt het bevoegd gezag zo nodig sturingsvoorschriften in vergunningen van verwerkers op.

Op de achtergrond van deze voorschriften wordt verder ingegaan in paragraaf 3.4 Productie van vloeibare brandstoffen van ‘Thermische afvalverwerking’. Voor het gebruik van sturingsvoorschriften in het algemeen wordt verwezen naar paragraaf 2.4.2 ‘De minimumstandaard bestaat uit meerdere stappen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

Voor het verbranden als vorm van verwijderen van procesafhankelijk industrieel afval kan het bevoegd gezag vergunning verlenen, als dit afval niet recyclebaar is. In paragraaf 5.2.2.2 Wanneer procesafhankelijk industrieel afval niet recyclebaar is van dit plan staat wanneer dit het geval is en hoe het bedrijf dit moet onderbouwen.

Verwerkers die dit afval accepteren, nemen in het acceptatiebeleid op dat deze partijen alleen accepteren als is aangetoond dat de afvalstoffen niet voor recycling geschikt zijn of, dat recyclen duurder is dan € 265,-/ton. In het acceptatiebeleid moet zijn aangegeven hoe dit door deze verwerkers moet worden aangetoond en hoe de verwerker dit administreert. Daarbij baseert hij zich op het toetsingskader van paragraaf 2.4.1 ‘De minimumstandaard kent uitzonderingsbepalingen’ van de Leidraad gebruik minimumstandaard (pdf, 1.3 MB).

Voor hieronder genoemd procesafhankelijk industrieel afval geldt een stortverbod op grond van artikel 1, eerste lid, van het Besluit stortplaatsen en stortverboden afvalstoffen (Bssa):

• bepaalde vloeibare afvalstoffen, niet zijnde metallisch kwik (categorie 1);
• niet-geïdentificeerde of nieuwe chemische stoffen die afkomstig zijn van onderzoek, ontwikkelingsactiviteiten of onderwijs en waarvan de effecten op de volksgezondheid of het milieu niet bekend zijn (categorie 4); en
• oxykalkslib (categorie 28).

Voor het storten van het overige procesafhankelijk industrieel afval kan het bevoegd gezag vergunning verlenen, als dit afval niet recyclebaar is. In paragraaf 5.2.2.2 Wanneer procesafhankelijk industrieel afval niet recyclebaar is van dit plan staat wanneer dit het geval is en hoe het bedrijf dit moet onderbouwen. Stortplaatsexploitanten moeten in hun acceptatiebeleid opnemen dat ze deze afvalstoffen alleen accepteren als is aangetoond dat de afvalstoffen niet voor recycling geschikt zijn of dat recyclen duurder is dan € 265,-/ton. In het acceptatiebeleid staat aangegeven hoe dit wordt aangetoond en hoe het bedrijf dit administreert.

Zie voor meer informatie de Leidraad ontheffing stortverbod (pdf, 1.3 MB).

In procesafhankelijk industrieel afval kunnen ZZS aanwezig zijn afhankelijk van het productieproces en de industriële sector. De producent kan aangeven welke ZZS aanwezig zijn.

Het RIVM heeft in opdracht van de ILT een onderzoek uitgevoerd naar de milieuhygiënische kwaliteit van LD-staalslakken die ontstaan bij de productie van staal (RIVM-rapport 2022-0180). In dit rapport is de aanwezigheid van schadelijke stoffen, waaronder ZZS, vastgesteld.

Het betreft een momentopname van beschikbare kennis. Op enig moment kan nieuwe informatie beschikbaar komen, door nieuwe of betere metingen maar ook doordat het gebruik van zorgstoffen in grondstoffen en producten verandert.

Regels voor specifieke ZZS

Voor veel zorgstoffen gelden Europese regels. Bevat een afvalstof een stof die onder het Verdrag van Stockholm is aangemerkt als persistente organische verontreinigende stof (persistent organic pollutant, POP), dan moet de verwerking op de eerste plaats voldoen aan de POP-verordening. In geval van recyclen tot materialen die op de markt worden gebracht (als niet-afvalstof), kunnen de POP-verordening, de REACH-verordening en productregelgeving beperkingen inhouden voor de aanwezigheid van een zorgstof.

Acceptatie- en verwerkingsbeleid afvalverwerkers

Afvalverwerkers moeten aandacht besteden aan ZZS in de acceptatie- en verwerkingsprocedures (A&V), zie de Leidraad vergunningverlening afvalverwerking (pdf, 853 kB). Bij het aanvragen van een vergunning maken afvalbedrijven en het bevoegd gezag per geval een afweging welke ZZS en andere zorgstoffen relevant zijn in een specifieke situatie. Onderstaand overzicht kan als startpunt worden gebruikt om een indicatie te krijgen welke ZZS aandacht vragen, maar is niet limiterend. ZZS en andere zorgstoffen kunnen al bij lage concentraties relevant zijn voor de wijze waarop afvalstoffen verwerkt kunnen of mogen worden, bijvoorbeeld doordat bij de verwerking emissies naar bodem, water of lucht optreden. Zie ook de webpagina Aanpak van zeer zorgwekkende stoffen (IPLO) en de ZZS-navigator van het RIVM.

Afvalstof of niet-afvalstof

ZZS en overige zorgstoffen kunnen ook relevant zijn bij het beoordelen of sprake is van een afvalstof of niet-afvalstof. Zie hiervoor de toetsingskaders in Afvalstof of niet-afvalstof.

In onderstaande alinea’s wordt achtereenvolgens ingegaan op de beoordeling afvalstof of niet-afvalstof, kritieke materialen, BREF en relevante bronvermeldingen.

In een circulaire economie gaan zo min mogelijk materialen verloren. Voor steeds meer residuen, gebruikte producten of afvalstoffen wordt een veilige, zinvolle en zo hoogwaardig mogelijke toepassing gezocht. Daarbij wordt steeds vaker de vraag gesteld of een materiaal een afvalstof is, of nog moet blijven. Voor het werken met afvalstoffen gelden namelijk specifieke regels en vaak is ook een specifieke vergunning vereist in verband met de veiligheid voor mens en milieu. Bovendien mag niet zomaar elk bedrijf met afvalstoffen werken en ook bij (grensoverschrijdend) transport is de status van belang.

Het begrip ‘afvalstof’ moet ruim worden uitgelegd. In beginsel kan elke stof of elk voorwerp een afvalstof zijn, wanneer de houder zich daarvan ontdoet, wil of moet ontdoen. Meer informatie over het zelf maken van deze beoordeling is te vinden in Afvalstof of niet-afvalstof van het CMP en de Handreiking afvalstof of niet-afvalstof.

Deze informatie kunt u gebruiken bij een (zelf)beoordeling in een specifiek geval of specifieke toepassing. Op dit moment is het voor de materialen zoals genoemd in dit afvalplan niet mogelijk om in het algemeen, aanvullend op de handreiking, aandachtspunten te formuleren voor de beoordeling afvalstof of niet-afvalstof. Mocht die generieke informatie op termijn wel beschikbaar zijn, dan zal die worden meegenomen in de actualisatie van dit afvalplan.

Kritieke materialen zijn grondstoffen als metalen en mineralen die van significante economische waarde zijn en waarvoor een verlaagde leveringszekerheid bestaat omdat de EU in hoge mate afhankelijk is van niet-EU landen. In sommige afvalstoffen zitten deze kritieke materialen. Uit bepaalde afvalstoffen kunnen deze materialen worden teruggewonnen of zijn daartoe ontwikkelingen gaande. We spreken dan van ‘potentieel terugwinbare kritieke materialen’.

Procesafhankelijk industrieel afval bevat naar verwachting geen potentieel terugwinbare kritieke materialen. Deze afvalstof wordt in het rapport ‘Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3’ (TNO, 2023) niet genoemd als kansrijke afvalstof hiervoor.

In paragraaf 3.6 Kritieke materialen en hoogwaardigheid van ‘Vormen van recycling beoordelen’ van het CMP staat meer informatie over kritieke materialen in relatie tot afvalverwerking.

De minimumstandaard voldoet aan de BBT-referentiedocumenten (BREF’s) die zijn opgesteld in het kader van de Richtlijn industriële emissies (RIE) en voorheen in het kader van de in de RIE opgenomen IPPC-richtlijn. In het rapport Inventarisatie BREF CMP (xlsx, 2 MB) is het resultaat van deze toetsing weergegeven.

Voor dit onderdeel van het CMP zijn de volgende documenten gebruikt :

• RoyalHaskoning DHV (2022a). Concretiseren omstandigheden die recycling als minimumstandaard verhinderen.
• RoyalHaskoning DHV (2022b). Onderzoek concretisering mate van nuttige toepassing.
• TNO (2023). Terugwinpotentieel secundaire kritieke grondstoffen op basis van afvalplannen in het LAP3.
• SGS Intron (2019). ZZS in afvalstoffen – update 2019.

Het beleid en de kennis over circulaire economie is in ontwikkeling. Nieuwe beleidsintenties, wijzigingen van bestaand beleid of wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen allemaal leiden tot aanpassingen van het CMP. Het CMP wordt daarom regelmatig geactualiseerd.

Indien informatie beschikbaar komt waaruit blijkt dat bepaalde soorten procesafhankelijk industrieel afval altijd gerecycled kunnen worden, zal de minimumstandaard daarop aangepast worden.

Ontwikkelingen op het onderwerp Immobiliseren van het CMP kunnen op termijn gevolgen hebben voor de toetsingskaders van dit afvalplan.

Meer informatie over de ontwikkeling van het CMP en hoe stakeholders daarbij worden betrokken leest u in Wat is het CMP.